Zastrzeżenie PESEL po wycieku danych – jak to zrobić krok po kroku

Zastrzeżenie PESEL to najszybszy sposób, żeby po wycieku danych utrudnić oszustom zaciągnięcie kredytu na Twoje nazwisko. Zrobisz to bezpłatnie w kilka minut: w aplikacji mObywatel, na stronie mobywatel.gov.pl albo osobiście w urzędzie gminy. Od 1 czerwca 2024 r. banki i instytucje pożyczkowe muszą sprawdzić rejestr zastrzeżeń, zanim zawrą z kimś umowę, a umowa kredytu zawarta na zastrzeżony PESEL nie daje bankowi podstawy do ściągania długu od Ciebie.

Poniżej znajdziesz instrukcję dla każdego kanału, wyjaśnienie, co zastrzeżenie daje (i czego nie), oraz listę rzeczy, które warto zrobić równolegle.

Skąd się wzięło zastrzeżenie PESEL

Rejestr zastrzeżeń numerów PESEL wprowadziła ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości. Numer można zastrzegać od 17 listopada 2023 r., a od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać rejestr przed określonymi czynnościami. Zasady samego rejestru zawiera ustawa o ewidencji ludności, a obowiązki banków – m.in. art. 105d Prawa bankowego.

To narzędzie powstało z myślą o sytuacjach takich jak masowe wycieki danych. Jeśli Twój numer PESEL trafił do sieci, np. w wycieku z systemu MyDr, zastrzeżenie jest pierwszym krokiem, który warto zrobić tego samego dnia.

Jak zastrzec PESEL w mObywatelu

1. Otwórz aplikację mObywatel na telefonie.
2. Przejdź do zakładki z usługami i wybierz „Zastrzeż PESEL”.
3. Potwierdź, że chcesz zastrzec numer.
4. Sprawdź status – aplikacja pokaże, że PESEL jest zastrzeżony.

W tej samej usłudze zobaczysz historię zastrzeżeń i cofnięć oraz informację, kto i kiedy sprawdzał Twój numer w rejestrze. To przydatne: jeśli widzisz sprawdzenie z banku, w którym niczego nie załatwiałeś, masz sygnał, że ktoś mógł próbować użyć Twoich danych.

Jak zastrzec PESEL na stronie gov.pl

Jeśli nie korzystasz z aplikacji, wejdź na mobywatel.gov.pl (adres wpisz samodzielnie, nie klikaj w linki z SMS-ów). Zalogujesz się przez login.gov.pl, czyli m.in.:

• profilem zaufanym,
• e-dowodem,
• bankowością elektroniczną.

Po zalogowaniu wybierz usługę zastrzeżenia numeru PESEL i potwierdź. Działa to tak samo jak w aplikacji, łącznie z możliwością cofnięcia i podglądem historii.

Jak zastrzec PESEL w urzędzie gminy

Osobiście możesz to zrobić w dowolnym urzędzie gminy – nie musi to być urząd Twojego miejsca zameldowania. Weź ze sobą dowód osobisty lub paszport i złóż wniosek o zastrzeżenie numeru PESEL. Zastrzeżenie jest bezpłatne.

Przez pełnomocnika zastrzeżesz PESEL tylko wtedy, gdy sam nie możesz przyjść do urzędu z powodu choroby, niepełnosprawności lub innej przeszkody, której nie da się pokonać. Od pełnomocnictwa płaci się 17 zł opłaty skarbowej, chyba że pełnomocnikiem jest małżonek, wstępny (np. rodzic), zstępny (np. dziecko) lub rodzeństwo. Cofnąć zastrzeżenia przez pełnomocnika nie można – to musisz zrobić osobiście.

Kanał	Czego potrzebujesz	Kiedy wybrać
Aplikacja mObywatel	Telefon z aktywną aplikacją mObywatel	Najszybciej, także w nocy i w weekend
mobywatel.gov.pl	Profil zaufany, e-dowód lub bankowość	Gdy nie masz aplikacji
Urząd gminy	Dowód osobisty lub paszport	Gdy nie korzystasz z usług online

Co daje zastrzeżenie PESEL

Zastrzeżenie nie „blokuje” Twojego numeru w urzędach ani u lekarza. Działa w konkretnych sytuacjach, w których przepisy każą instytucji sprawdzić rejestr:

• zawarcie umowy kredytu, pożyczki, leasingu albo zmiana umowy zwiększająca zadłużenie,
• otwarcie rachunku w banku (art. 105d ust. 1 Prawa bankowego) – obowiązek dotyczy umów zawieranych z konsumentem, więc nie obejmuje np. rachunku firmowego ani kredytu na działalność jednoosobowej firmy,
• wypłata gotówki w oddziale – gdy wypłata, sama lub łącznie z innymi tego dnia, przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia; przy zastrzeżonym PESEL bank wstrzymuje ją na 12 godzin (art. 105d ust. 2),
• wydanie duplikatu karty SIM przez operatora telekomunikacyjnego – według UKE przy zastrzeżonym numerze nie dostaniesz duplikatu,
• czynności notarialne dotyczące nieruchomości – przy nabyciu, zbyciu lub obciążeniu nieruchomości, użytkowania wieczystego czy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (a także pełnomocnictwie do takich czynności) notariusz musi sprawdzić rejestr i odmówi czynności, gdy PESEL jest zastrzeżony (art. 85a Prawa o notariacie); przy innych czynnościach może to zrobić.

Najważniejszy jest skutek finansowy. Jeżeli w chwili zawarcia umowy numer PESEL był zastrzeżony, bank nie może dochodzić roszczeń z tej umowy (art. 105d ust. 3 Prawa bankowego). Ciężar sprawdzenia rejestru spoczywa więc na instytucji, a nie na Tobie.

Czego zastrzeżenie nie zrobi

• Nie usuwa Twoich danych z wycieku i nie zatrzymuje phishingu – oszuści nadal mogą dzwonić i pisać „z banku” czy „z przychodni”.
• Nie chroni przed przejęciem kont, do których wyciekły hasła.
• Nie zastępuje unieważnienia dokumentu, jeśli wyciekł skan dowodu osobistego.

Dlatego zastrzeżenie to pierwszy, ale nie jedyny krok. Pełną listę działań znajdziesz w poradniku co zrobić po wycieku danych osobowych.

Jak czasowo cofnąć zastrzeżenie (np. przed kredytem)

Gdy sam chcesz wziąć kredyt, kupić coś na raty czy otworzyć konto, cofnij zastrzeżenie w mObywatelu, na mobywatel.gov.pl albo w urzędzie gminy. Masz dwie opcje:

1. Cofnięcie bezterminowe – PESEL pozostaje niezastrzeżony, dopóki sam go znowu nie zastrzeżesz.
2. Cofnięcie czasowe – wskazujesz datę i godzinę, a system automatycznie przywróci zastrzeżenie. To wygodniejsze, bo nie musisz pamiętać o ponownym zastrzeżeniu.

Praktyczna rada: przy kredycie hipotecznym procedura trwa tygodniami, a bank może sprawdzać rejestr na różnych etapach. Uzgodnij z doradcą, kiedy dokładnie PESEL ma być odblokowany, i ustaw okno z zapasem.

Co jeszcze zabezpieczyć po wycieku

Zastrzeżenie dokumentu tożsamości

Jeśli wyciekł skan dowodu osobistego albo zgubiłeś dokument, zgłoś jego utratę (w mObywatelu, na gov.pl lub w urzędzie) – dokument zostanie unieważniony. Niezależnie od tego możesz zastrzec dokument w dowolnym oddziale banku – trafi wtedy do bazy dokumentów zastrzeżonych, którą sprawdzają banki. Przy zgłaszaniu utraty dowodu warto od razu zastrzec także PESEL.

Alerty BIK

Biuro Informacji Kredytowej oferuje alerty o próbach zaciągnięcia zobowiązania na Twoje dane (co do zasady usługa płatna). To uzupełnienie zastrzeżenia PESEL – informacja przychodzi wtedy, gdy instytucja odpytuje BIK o Twoją historię kredytową. Raport BIK pozwala też sprawdzić, czy nikt już wcześniej nie wziął pożyczki na Twoje nazwisko.

Dowody na przyszłość

Pobierz potwierdzenie zastrzeżenia i historię sprawdzeń, zachowaj powiadomienie o wycieku od administratora i zapisuj podejrzane telefony czy SMS-y. Te materiały przydadzą się w sporze z bankiem, w zgłoszeniu na policję i w roszczeniu wobec firmy, która dopuściła do wycieku. Jeśli dane wyciekły z MyDr, te same dowody dołączysz do zgłoszenia sprawy na Pozywacz.pl.

Czy po zastrzeżeniu PESEL można żądać odszkodowania?

Zastrzeżenie PESEL ogranicza ryzyko na przyszłość, ale nie zmienia faktu, że administrator danych mógł naruszyć RODO. Na podstawie art. 82 RODO osoba, która poniosła szkodę majątkową lub niemajątkową, może żądać odszkodowania od administratora. Szkodę trzeba wykazać – a czas poświęcony na zabezpieczenia i uzasadniona obawa przed kradzieżą tożsamości mogą być jej elementem. Szczegóły opisujemy w tekście o odszkodowaniu za wyciek danych z RODO.

Pierwszym krokiem wobec administratora jest zwykle pisemne żądanie zapłaty. Możesz je napisać samodzielnie – opisz naruszenie, swoją szkodę, żądaną kwotę i termin zapłaty, a podpowiedzi znajdziesz w tekście o tym, co musi zawierać wezwanie do zapłaty. Jeśli wolisz, żeby zrobił to prawnik, zamów wezwanie do zapłaty za 99 zł. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje wezwanie do zapłaty online za stałe 99 zł, bez wizyt w kancelarii. Jak wygląda współpraca, sprawdzisz w opisie działania serwisu.

Jeśli Twoje dane wyciekły z MyDr, po zastrzeżeniu PESEL sprawdź swoje roszczenia w związku z wyciekiem MyDr – zgłoszenie trafia do bezpłatnej wstępnej oceny.

Podsumowanie

Zastrzeżenie numeru PESEL zrobisz bezpłatnie w mObywatelu, na mobywatel.gov.pl lub w urzędzie gminy. Od 1 czerwca 2024 r. banki muszą sprawdzać rejestr, a umowa kredytu zawarta na zastrzeżony PESEL nie pozwala bankowi dochodzić od Ciebie spłaty. Gdy sam potrzebujesz kredytu, cofnij zastrzeżenie czasowo. Po wycieku uzupełnij ochronę o unieważnienie dokumentu, alerty BIK i zmianę haseł, zachowaj dowody i rozważ roszczenie wobec administratora danych.