Postępowanie uproszczone do 20 000 zł – zasady i pułapki

Postępowanie uproszczone to tryb, w którym sąd rejonowy rozpoznaje sprawy o świadczenie o wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł (art. 505¹ § 1 KPC). Trafia do niego z urzędu większość spraw o niezapłacone faktury małych firm. Wierzyciel nie musi o nic wnioskować, ale powinien znać ograniczenia tego trybu: zmiana powództwa jest niedopuszczalna, nie da się w nim dowolnie łączyć roszczeń, a apelację można oprzeć tylko na zarzutach naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Błędu w pozwie zwykle nie da się później naprawić.

Postępowanie uproszczone jest jednym z trybów, które opisujemy w przewodniku jak wygląda sprawa o zapłatę w sądzie. Tutaj skupiamy się na tym, co z jego zasad wynika dla wierzyciela.

Kiedy sprawa trafia do postępowania uproszczonego?

Zgodnie z art. 505¹ § 1 KPC w postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł. W sprawach o roszczenia z rękojmi lub gwarancji decyduje nie wartość sporu, lecz wartość przedmiotu umowy – ona nie może przekraczać 20 000 zł.

Od nowelizacji obowiązującej od 7 listopada 2019 r. przepis nie ogranicza się do roszczeń z umów – obejmuje każde powództwo o świadczenie (np. o zapłatę, o wydanie rzeczy) w tym progu. Zniesiono też obowiązkowe formularze, więc pozew pisze się jak zwykłe pismo procesowe.

Jak policzyć 20 000 zł:

• przy roszczeniu pieniężnym wartością przedmiotu sporu jest kwota z pozwu (art. 19 § 1 KPC),
• odsetek, pożytków i kosztów żądanych obok roszczenia głównego się nie wlicza (art. 20 KPC) – faktura na 19 500 zł z odsetkami za rok nadal mieści się w progu,
• gdy dochodzisz kilku roszczeń, ich wartości się sumuje (art. 21 KPC) – trzy faktury po 8000 zł to 24 000 zł, czyli już poza trybem uproszczonym.

Mimo wartości do 20 000 zł w postępowaniu uproszczonym nie rozpoznaje się m.in. spraw należących do sądów okręgowych, spraw małżeńskich i między rodzicami a dziećmi oraz części spraw pracowniczych i z ubezpieczeń społecznych (art. 505¹ § 2 KPC). Sąd może też rozpoznać sprawę z pominięciem tych przepisów, jeśli przyczyni się to do sprawniejszego rozwiązania sporu (art. 505¹ § 3 KPC).

Uproszczone a upominawcze, EPU i gospodarcze

Postępowanie uproszczone nie wyklucza nakazu zapłaty. Jeśli roszczenie pieniężne nadaje się do postępowania upominawczego, sąd co do zasady najpierw wydaje nakaz. Dopiero gdy dłużnik wniesie sprzeciw od nakazu, sprawa toczy się dalej – przy wartości do 20 000 zł właśnie w trybie uproszczonym. W EPU jest inaczej: po sprzeciwie postępowanie się umarza, a wierzyciel musi złożyć zwykły pozew – i dopiero ta sprawa, przy wartości do 20 000 zł, toczy się w trybie uproszczonym.

W sporze między przedsiębiorcami sprawa jest jednocześnie gospodarcza. Przepisy o postępowaniu uproszczonym stosuje się wtedy w zakresie, w jakim nie są sprzeczne z przepisami o postępowaniu gospodarczym (art. 458¹ § 2 KPC). W praktyce oznacza to sumę rygorów: obowiązek powołania wszystkich dowodów w pozwie (art. 458⁵ KPC) plus ograniczenia opisane niżej.

Jakie ograniczenia obowiązują w postępowaniu uproszczonym?

Zasada	Przepis	Co oznacza dla wierzyciela
Jedno roszczenie w pozwie	art. 505³ § 1–2 KPC	Kilka roszczeń tylko z tego samego stosunku prawnego lub stosunków tego samego rodzaju; przy złym połączeniu – zwrot pozwu bez wezwania do poprawienia
Dochodzenie części roszczenia	art. 505³ § 3 KPC	Podział długu nie „wciśnie” sprawy w tryb uproszczony
Zakaz zmiany powództwa	art. 505⁴ § 1 KPC	Nie rozszerzysz żądania ani nie zmienisz jego podstawy w toku sprawy
Brak interwencji i zmian podmiotowych	art. 505⁴ § 1 KPC (wyłączenie art. 75–85, 194–196 i 198)	Pozwanego nie da się „podmienić” ani dopozwać nikogo w toku sprawy
Powództwo wzajemne i potrącenie	art. 505⁴ § 2 KPC	Dopuszczalne tylko, gdy roszczenie dłużnika też nadaje się do trybu uproszczonego
Posiedzenie przygotowawcze	art. 505² KPC	Co do zasady się go nie przeprowadza
Biegły	art. 505⁷ KPC	Sąd może ocenić sprawę sam; opinii nie zasięga się, gdy jej koszt przekroczyłby wartość sporu (poza wyjątkowymi sytuacjami)
Wysokość żądania	art. 505⁶ § 3 KPC	Gdy ścisłe udowodnienie kwoty jest niemożliwe lub nader utrudnione, sąd może zasądzić odpowiednią sumę według swojej oceny

Łączenie roszczeń – najczęstsza pułapka

Kilka faktur z jednej umowy ramowej albo kilka faktur za podobne usługi dla tego samego klienta zwykle można połączyć. Problem pojawia się, gdy w jednym pozwie wierzyciel łączy różne podstawy, np. zapłatę za towar i zwrot pożyczki. Przy niedopuszczalnym połączeniu przewodniczący zwraca pozew bez wzywania do usunięcia braku. Ratunek jest jeden: w ciągu tygodnia od doręczenia zarządzenia o zwrocie cofnąć pozew co do roszczeń, których nie wolno łączyć – wtedy w pozostałej części pozew działa od daty pierwotnego wniesienia (art. 505³ § 2 KPC). To ma znaczenie przy terminie przedawnienia, który kalkulator przedawnienia pomoże sprawdzić przed złożeniem pozwu.

Zakaz zmiany powództwa i podmiotowych zmian

Skoro zmiana powództwa jest niedopuszczalna, nie dopiszesz w trakcie sprawy kolejnej faktury, która stała się wymagalna, ani nie podniesiesz kwoty, bo okazało się, że coś pominąłeś. Z tego samego powodu kluczowe jest, kogo pozywasz. W trybie uproszczonym nie zastosujesz art. 194 KPC, który w zwykłym procesie pozwala wezwać do sprawy właściwego pozwanego. Pozew przeciwko wspólnikowi zamiast spółce albo przeciwko spółce cywilnej zamiast wspólnikom może przesądzić o przegranej – oddaleniu powództwa albo odrzuceniu pozwu – zasady opisujemy w tekście kogo pozwać: spółkę czy JDG.

Co się zmienia w sprawach do 4000 zł?

Przy najmniejszych sprawach przepisy idą dalej:

• posiedzenie niejawne – sąd może rozpoznać sprawę bez rozprawy, nawet jeśli strona w pierwszym piśmie zażądała wysłuchania, bo art. 148¹ § 3 KPC nie stosuje się (art. 505¹ᵃ KPC),
• krótsze uzasadnienie – ogranicza się do wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów, chyba że sąd uzna za stosowne je rozszerzyć (art. 505⁸ § 4 KPC),
• węższe uchylenie w apelacji – sąd drugiej instancji może uchylić wyrok tylko przy nieważności postępowania albo gdy pozew ulega odrzuceniu lub postępowanie umorzeniu (art. 505¹² § 1¹ w zw. z art. 386 § 2 i 3 KPC).

Dla wierzyciela oznacza to, że pozew i załączniki muszą „bronić się same”. Sąd może wydać wyrok wyłącznie na podstawie pism, bez okazji do ustnego wyjaśnienia czegokolwiek.

Jak wygląda apelacja w postępowaniu uproszczonym?

Termin i sposób wniesienia są takie jak zwykle – apelację wnosi się w ciągu 2 tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, a bez wniosku o uzasadnienie apelacja co do zasady jest niedopuszczalna (art. 369 § 1 KPC). Różnica dotyczy zarzutów. Przepis wymienia tylko dwa rodzaje zarzutów, na których można oprzeć apelację (art. 505⁹ § 1¹ KPC):

1. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2. naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

Po upływie terminu do wniesienia apelacji nie można przytaczać dalszych zarzutów (art. 505⁹ § 2 KPC). Kwestionowanie ustaleń faktycznych wymaga więc ujęcia go jako zarzutu naruszenia konkretnego przepisu postępowania (np. o ocenie dowodów). Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeśli wyrok mimo uchybień odpowiada prawu (art. 505¹² § 3 KPC). Skarga kasacyjna w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym jest niedopuszczalna (art. 398² § 2 pkt 3 KPC).

Jak przygotować pozew pod postępowanie uproszczone?

Skoro drugiej szansy zwykle nie ma, pozew powinien być kompletny od pierwszego dnia:

1. Policz wartość sporu – zsumuj należności główne, bez odsetek. Odsetki od każdej faktury i ich daty początkowe łatwo ustalić w kalkulatorze odsetek ustawowych.
2. Sprawdź, co wolno połączyć – faktury z jednej umowy lub z umów tego samego rodzaju tak, roszczenia o różnej podstawie – w osobnych pozwach.
3. Żądaj wszystkiego od razu – całą kwotę, odsetki, a w transakcjach handlowych także rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Później żądania nie rozszerzysz.
4. Zweryfikuj pozwanego w KRS lub CEIDG.
5. Dołącz dowody – umowę, faktury, zamówienia, korespondencję, wezwanie do zapłaty. Jak ocenić ich siłę, piszemy w tekście o tym, czy faktura jest dowodem w sądzie. W sporze B2B dowody spóźnione co do zasady podlegają pominięciu.

Opłata sądowa zależy od wartości przedmiotu sporu – aktualne stawki i pozostałe wydatki zebrano w zestawieniu ile kosztuje pozew o zapłatę.

Jeśli nie chcesz pisać pisma samodzielnie, możesz zamówić pozew o zapłatę do 20 000 zł przez internet. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – z prawidłowo policzoną wartością sporu, połączonymi roszczeniami i listą dowodów. Pozew podpisujesz i składasz sam, a koszt jego przygotowania co do zasady nie wchodzi do kosztów procesu, które zwraca przegrywający.

Podsumowanie

• Postępowanie uproszczone obejmuje sprawy o świadczenie do 20 000 zł w sądzie rejonowym (art. 505¹ KPC); odsetek obok należności głównej nie wlicza się do tej kwoty.
• Zmiana powództwa i zmiany podmiotowe są niedopuszczalne, a roszczenia łączy się tylko z tego samego stosunku prawnego lub stosunków tego samego rodzaju.
• W sprawach do 4000 zł sąd może orzec na posiedzeniu niejawnym mimo wniosku o rozprawę, a uzasadnienie bywa skrócone.
• Apelacja jest ograniczona do zarzutów naruszenia prawa, a kasacja niedopuszczalna.
• Najważniejsza rada: pozew musi być kompletny od początku – z całą kwotą, właściwym pozwanym i dowodami.