Sprzeciw po terminie – czy da się przywrócić termin?

Tak – spóźniony sprzeciw od nakazu zapłaty można „uratować”, ale tylko wnioskiem o przywrócenie terminu. Pozwany musi uprawdopodobnić, że uchybił terminowi bez swojej winy, złożyć wniosek w ciągu tygodnia od ustania przyczyny i od razu dołączyć sprzeciw (art. 168–169 KPC). Dla wierzyciela najważniejsze jest to, że sam wniosek nie zatrzymuje egzekucji – chyba że sąd wstrzyma wykonanie nakazu (art. 172 KPC).

Tekst uzupełnia przewodnik dłużnik wniósł sprzeciw od nakazu – co dalej. O tym, kiedy nakaz staje się ostateczny, piszemy w artykule o uprawomocnieniu nakazu zapłaty.

Co się dzieje ze sprzeciwem wniesionym po terminie?

Czynność procesowa podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna (art. 167 KPC), a sąd odrzuca spóźniony środek zaskarżenia od nakazu zapłaty (art. 480³ § 3 KPC). Termin na sprzeciw w postępowaniu upominawczym (przy doręczeniu w kraju) i w EPU wynosi 2 tygodnie, a na zarzuty w postępowaniu nakazowym – miesiąc od doręczenia nakazu pozwanemu (art. 480² § 2 KPC). Te same zasady przywracania terminu dotyczą sprzeciwu od wyroku zaocznego (2 tygodnie, art. 344 § 1 KPC).

Jedyną zwykłą drogą do merytorycznego rozpoznania spóźnionego sprzeciwu jest przywrócenie terminu. Przepisy o nim (art. 167–172 KPC) są ogólne – stosuje się je do każdego terminu procesowego.

Warunki przywrócenia terminu (art. 168–169 KPC)

Warunek	Przepis	Co oznacza w praktyce
Brak winy strony	art. 168 § 1	Przeszkoda, której strona nie mogła przezwyciężyć mimo zachowania należytej staranności
Ujemne skutki uchybienia	art. 168 § 2	Bez przywrócenia strona coś traci – przy nakazie zapłaty to oczywiste (nakaz się uprawomocnia)
Wniosek w ciągu tygodnia	art. 169 § 1	Liczy się od ustania przyczyny uchybienia, nie od doręczenia nakazu
Uprawdopodobnienie	art. 169 § 2	Okoliczności trzeba uwiarygodnić, np. dokumentacją medyczną
Sprzeciw razem z wnioskiem	art. 169 § 3	Sam wniosek bez sprzeciwu nie wystarczy
Granica roku	art. 169 § 4	Po roku od uchybionego terminu – tylko w wypadkach wyjątkowych

Wniosek składa się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, czyli do sądu, który wydał nakaz. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek sąd odrzuca (art. 171 KPC).

Kiedy uchybienie jest „bez winy”?

W orzecznictwie ocenia się to surowo: przyjmuje się, że brak winy wyklucza już lekkie niedbalstwo. Wniosek ma szansę, gdy przeszkoda była nagła i obiektywna, np.:

• nagła choroba lub pobyt w szpitalu, który uniemożliwił działanie w terminie,
• zdarzenie losowe (wypadek, klęska żywiołowa),
• nieodebranie awizo z przyczyn, na które pozwany nie miał wpływu i których nie mógł przewidzieć.

Zwykle nie wystarczą: „nie sprawdzałem skrzynki”, wyjazd bez zorganizowania odbioru korespondencji, natłok obowiązków, niezgłoszenie zmiany adresu w KRS lub CEIDG albo błąd pracownika, za którego odpowiada firma.

Od kiedy liczyć tydzień?

Od dnia, w którym ustała przeszkoda – np. od wyjścia ze szpitala. Jeśli pozwany w ogóle nie wiedział o nakazie (np. doręczenie zastępcze w czasie nagłego pobytu w szpitalu), przyczyna ustaje zwykle, gdy dowiedział się o sprawie – często z zawiadomienia komornika o wszczęciu egzekucji. Przy egzekucji z nakazu zapłaty lub wyroku zaocznego komornik poucza dłużnika m.in. o art. 168 i 172 KPC (art. 805 § 1¹ KPC) – po takim pouczeniu trudno twierdzić, że nie wiedziało się o możliwości obrony.

Przywrócenie terminu a wadliwe doręczenie

To ważne rozróżnienie. Przywrócenie terminu zakłada, że termin biegł, czyli nakaz został skutecznie doręczony. Jeśli doręczenie było wadliwe (np. nakaz wysłano na adres, pod którym pozwany nie mieszkał, i nie było podstaw do doręczenia zastępczego), termin w ogóle nie zaczął biec, a nakaz nie jest prawomocny. Dłużnik może wtedy kwestionować samo doręczenie zamiast prosić o przywrócenie terminu – w praktyce często robi jedno i drugie.

Dlatego tak dużo zależy od adresu w pozwie. W zwykłym postępowaniu upominawczym wobec osób fizycznych (także JDG) sąd stosuje art. 139¹ KPC, w EPU nakaz uznaje się za doręczony, gdy adres zgadza się z rejestrem PESEL (art. 505³⁴ § 1 KPC), a spółce z KRS, która nie ujawniła nowego adresu, pismo pozostawia się w aktach ze skutkiem doręczenia (art. 139 § 3 KPC). Szczegóły opisujemy w tekście dłużnik nie odbiera listów.

Czy egzekucja toczy się dalej?

Co do zasady tak. Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania ani wykonania orzeczenia (art. 172 KPC). Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać wykonanie nakazu. Wtedy na wniosek dłużnika komornik zawiesza egzekucję (art. 820 § 2 KPC).

Osobny mechanizm dotyczy wadliwego adresu: komornik zawiesza egzekucję z nakazu zapłaty lub wyroku zaocznego, jeśli dłużnik przedstawi zaświadczenie, że orzeczenie doręczono na inny adres niż jego miejsce zamieszkania ustalone w egzekucji (art. 820³ § 1 KPC). Wierzyciel może doprowadzić do podjęcia egzekucji, jeżeli sąd stwierdzi, że doręczenie było prawidłowe – na wniosek wierzyciela wydaje w tym celu zaświadczenie (art. 820³ § 2 KPC). Takie zawieszenie nie wyklucza czynności zmierzających do przyszłego wykonania tytułu, w tym zajęcia majątku dłużnika (art. 820³ § 3 KPC).

Jeżeli termin zostanie przywrócony, a nakaz utraci moc (w postępowaniu upominawczym i w EPU – wskutek sprzeciwu; w nakazowym – dopiero gdy sąd uchyli nakaz wyrokiem), egzekucja podlega umorzeniu z urzędu (art. 824 § 1 pkt 5 KPC). Szerzej o przebiegu egzekucji piszemy w przewodniku po egzekucji komorniczej.

Jak wierzyciel może odpowiedzieć na wniosek dłużnika?

Sąd może rozpoznać wniosek bez udziału wierzyciela, dlatego warto nie czekać i od razu złożyć pismo z własnym stanowiskiem. Sprawdź w nim:

1. Czy wniosek jest w terminie. Ustal, kiedy dłużnik dowiedział się o nakazie – data odbioru zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zajęcia rachunku, e-mail czy rozmowa, w której dłużnik wspominał o sprawie. Jeśli od tej chwili minął ponad tydzień, wnioskuj o odrzucenie wniosku (art. 171 KPC).
2. Czy przyczyna jest uprawdopodobniona. Ogólnikowe twierdzenia bez dokumentów to za mało. Zwróć uwagę na rozbieżności, np. zwolnienie lekarskie, w czasie którego dłużnik prowadził firmę lub wystawiał faktury.
3. Czy uchybienie nie wynika z winy dłużnika. Wskaż nieodbieranie korespondencji, niezgłoszenie nowego adresu w rejestrze, wcześniejsze wezwania do zapłaty wysłane na ten sam adres.
4. Czy doręczenie było prawidłowe. Przedstaw potwierdzenie odbioru, wydruk z e-Sądu, dowód zgodności adresu z PESEL, KRS lub CEIDG.
5. Czy jest powód do wstrzymania wykonania. Jeśli dłużnik wnosi o wstrzymanie, argumentuj, że wniosek jest oczywiście bezzasadny, a wstrzymanie pozwoli mu wyzbyć się majątku.

Co, jeśli sąd przywróci termin?

Sprzeciw jest wtedy traktowany jak wniesiony w terminie. W postępowaniu upominawczym nakaz traci moc w zaskarżonej części i sprawa toczy się dalej – jak przebiega taki proces, pokazuje poradnik pozew o zapłatę faktury w 5 krokach na blogu Pozywacz.pl. W postępowaniu nakazowym nakaz nie traci mocy, a sąd po rozpoznaniu zarzutów wyrokiem go utrzymuje albo uchyla (art. 493 § 4 KPC).

W EPU po skutecznym sprzeciwie sąd umarza postępowanie (art. 505³⁶ KPC). Jeżeli w ciągu 3 miesięcy od postanowienia o umorzeniu złożysz pozew o to samo roszczenie w innym trybie, skutki wniesienia pozwu – w tym przerwanie przedawnienia – liczą się od dnia pozwu w EPU (art. 505³⁷ § 2 KPC). Tego terminu nie wolno przegapić, zwłaszcza gdy roszczenie jest blisko przedawnienia – datę sprawdzisz w kalkulatorze przedawnienia.

Nowy pozew to moment, w którym warto zadbać o komplet dowodów i prawidłowy adres pozwanego. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – opisujesz sprawę online, a gotowe pismo składasz sam. To zwykle szybciej i taniej niż wizyta w kancelarii, a pewniej niż szablon z internetu. Gdy masz już dokumenty, możesz zamówić pozew o zapłatę za 299 zł.

Perspektywa pozwanego – jak napisać wniosek?

Jeśli to Ty przegapiłeś termin, wniosek powinien zawierać:

• oznaczenie sądu, sygnatury i stron,
• żądanie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu,
• opis przyczyny uchybienia i datę jej ustania (od niej liczy się tydzień),
• dowody uprawdopodobniające (dokumentacja medyczna, potwierdzenia pobytu, zaświadczenia),
• ewentualny wniosek o wstrzymanie wykonania nakazu (art. 172 KPC),
• sprzeciw jako osobne pismo złożone razem z wnioskiem.

Jeśli w ogóle nie zgadzasz się z roszczeniem, przeczytaj też tekst nakaz zapłaty, a nie jestem dłużnikiem.

Podsumowanie

• Spóźniony sprzeciw sąd odrzuca, ale pozwany może wnieść o przywrócenie terminu (art. 168–169 KPC).
• Warunki: brak winy, wniosek w ciągu tygodnia od ustania przyczyny, uprawdopodobnienie okoliczności i sprzeciw złożony razem z wnioskiem. Po roku – tylko w wypadkach wyjątkowych.
• Wniosek nie wstrzymuje egzekucji; może to zrobić sąd (art. 172 KPC). Przy doręczeniu na zły adres dłużnik może też żądać zawieszenia egzekucji z art. 820³ KPC.
• Wierzyciel powinien odpowiedzieć pismem: kwestionować termin, brak winy i uprawdopodobnienie, wykazać prawidłowe doręczenie i sprzeciwić się wstrzymaniu wykonania.
• Po przywróceniu terminu w EPU pilnuj 3 miesięcy na nowy pozew (art. 505³⁷ § 2 KPC).