Wyjawienie majątku dłużnika – kiedy złożyć wniosek do sądu

Wniosek o wyjawienie majątku dłużnika warto złożyć wtedy, gdy komornik zajął za mało, żeby spłacić dług, albo egzekucja w ogóle nie przyniosła pieniędzy, a Ty podejrzewasz, że dłużnik coś ukrywa. Składasz go w sądzie właściwości ogólnej dłużnika (art. 914 § 1 KPC), płacisz 200 zł, a dłużnik musi osobiście wymienić swój majątek, potwierdzić to przyrzeczeniem i odpowiedzieć na Twoje pytania. Za uchylanie się grozi mu grzywna, przymusowe doprowadzenie i areszt do miesiąca (art. 916 § 1 KPC).

To narzędzie z działu V części trzeciej KPC (art. 913–920¹). Nie zastępuje egzekucji, tylko ją uzupełnia: daje Ci informacje, których komornik nie znalazł w rejestrach. Ogólny przebieg postępowania opisujemy w przewodniku po egzekucji komorniczej.

Kiedy można żądać wyjawienia majątku (art. 913 KPC)

Przepis przewiduje dwie sytuacje.

W toku egzekucji lub po niej (art. 913 § 1 KPC) – wystarczy jedna z przesłanek:

• zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności, np. komornik zajął stary samochód wart ułamek długu,
• wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał pełnego zaspokojenia, np. przez kilka miesięcy wpłynęły drobne kwoty albo egzekucję umorzono jako bezskuteczną.

Przed wszczęciem egzekucji (art. 913 § 2 KPC) – trzeba spełnić oba warunki:

1. uprawdopodobnić, że znany majątek dłużnika albo jego bieżące świadczenia okresowe za 6 miesięcy (np. wynagrodzenie, czynsz najmu) nie wystarczą na pełną spłatę,
2. po uzyskaniu tytułu wykonawczego wezwać dłużnika do zapłaty listem poleconym za potwierdzeniem odbioru i odczekać 14 dni od doręczenia.

Drugi wariant jest przydatny, gdy już na starcie wiesz, że dłużnik „wyczyścił” majątek, i nie chcesz płacić zaliczek komorniczych na czynności skazane na niepowodzenie. Wezwanie po uzyskaniu wyroku możesz napisać sam albo zamówić – wezwanie do zapłaty przygotowane przez prawnika kosztuje 99 zł, a podpisujesz i wysyłasz je sam – listem poleconym, jak wymaga przepis.

Wykaz majątku u komornika a wyjawienie w sądzie

Zanim pójdziesz do sądu, sprawdź, co zrobił komornik. Jeśli nie wskazałeś majątku, komornik z urzędu przegląda rejestry i wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku (art. 801 § 1 KPC). To prostsza procedura, ale słabsza.

Kwestia	Wykaz u komornika (art. 801–801¹ KPC)	Wyjawienie w sądzie (art. 913–917 KPC)
Kto inicjuje	Komornik z urzędu	Wierzyciel – wniosek do sądu
Gdzie	U komornika, na piśmie lub do protokołu	Na posiedzeniu sądu
Forma potwierdzenia	Oświadczenie o prawdziwości i zupełności	Przyrzeczenie według ustawowej roty
Pytania wierzyciela	Brak udziału wierzyciela	Wierzyciel może zadawać pytania
Zakres	Wykaz majątku	Majątek + czynności z 5 lat przed egzekucją
Przymus	Grzywna, potem doprowadzenie na wniosek wierzyciela	Grzywna, doprowadzenie, areszt do miesiąca
Koszt dla wierzyciela	W ramach egzekucji	Opłata sądowa 200 zł

Jeśli dłużnik zignorował wezwanie komornika mimo grzywny, komornik właściwości ogólnej dłużnika na Twój wniosek zwraca się do sądu o jego przymusowe doprowadzenie (art. 801¹ § 3 KPC). Gdy wykaz u komornika nic nie dał, a masz podstawy sądzić, że jest niepełny, sądowe wyjawienie jest kolejnym krokiem. Pamiętaj też o zleceniu poszukiwania majątku (art. 801² KPC) – bez niego komornik może zakończyć poszukiwania na samych rejestrach.

Wniosek o wyjawienie majątku – co zawiera i co dołączyć

Wniosek składasz w sądzie rejonowym właściwości ogólnej dłużnika – przy osobie fizycznej co do zasady według miejsca zamieszkania, przy spółce według siedziby. Nie ma znaczenia, który komornik prowadzi egzekucję.

We wniosku:

• oznacz sąd, siebie i dłużnika (z PESEL albo numerem KRS lub NIP, jeśli je znasz),
• wskaż tytuł wykonawczy i sygnaturę sprawy komorniczej,
• opisz, dlaczego spełniona jest przesłanka z art. 913 § 1 lub § 2 KPC,
• wnieś o zobowiązanie dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia.

Załączniki (art. 914 § 2 KPC): odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty uzasadniające obowiązek wyjawienia – np. pismo komornika o stanie egzekucji albo postanowienie o umorzeniu jako bezskutecznej. Gdy wnioskujesz przed egzekucją, dołącz tytuł wykonawczy oraz kopię wezwania z dowodem doręczenia. Opłata stała wynosi 200 zł (art. 70 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Jak przebiega posiedzenie i przyrzeczenie

Sąd wzywa strony i wysłuchuje je, jeśli się stawią (art. 915 § 1 KPC). Wykaz i przyrzeczenie odbiera niezwłocznie, a w uzasadnionych wypadkach może dać dłużnikowi na przygotowanie wykazu najwyżej tydzień (art. 915 § 2 KPC). Na postanowienie przysługuje zażalenie, ale nie wstrzymuje ono wyjawienia.

Dłużnik wymienia w wykazie:

• rzeczy i miejsca, w których się znajdują,
• przysługujące mu wierzytelności i inne prawa majątkowe,
• odpłatne i nieodpłatne czynności z 5 lat przed wszczęciem egzekucji, których przedmiot był wart więcej niż minimalne wynagrodzenie, jeśli przez nie stał się niewypłacalny lub bardziej niewypłacalny.

Następnie składa przyrzeczenie: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny.” Sąd wcześniej poucza go o odpowiedzialności karnej (art. 913 § 1¹ KPC).

Przyjdź na posiedzenie z listą pytań. To Twoja okazja: pytaj o rachunki w bankach i fintechach, pojazdy, udziały w spółkach, kontrahentów, którym dłużnik wystawia faktury, wynajmowane lokale, niedawne darowizny dla rodziny. Jeśli nie było Cię przy składaniu wykazu, możesz żądać ponownego wezwania dłużnika, żeby zadać mu pytania (art. 917 § 2 KPC). Za osobę bez zdolności procesowej wykaz składa jej przedstawiciel ustawowy (art. 919 KPC).

Grzywna, doprowadzenie, areszt – co grozi dłużnikowi

Jeśli dłużnik bez usprawiedliwienia się nie stawi, nie złoży wykazu, odmówi odpowiedzi na pytanie albo odmówi przyrzeczenia, sąd może (art. 916 § 1 KPC):

• skazać go na grzywnę,
• nakazać przymusowe doprowadzenie,
• zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca.

Gdy dłużnikiem jest spółka lub inna jednostka organizacyjna, środki przymusu stosuje się do osób uprawnionych do działania w jej imieniu, czyli zwykle do członków zarządu (art. 916 § 3 KPC). Dłużnik może w każdej chwili złożyć wykaz i przyrzeczenie, a wtedy niezapłacone grzywny są umarzane (art. 916 § 1 i art. 917 § 1 KPC).

Fałszywy lub niepełny wykaz to przestępstwo. Art. 233 § 6 KK każe stosować do fałszywego oświadczenia przepisy o fałszywych zeznaniach, a art. 233 § 1 KK przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeśli dłużnik wyzbywa się majątku zajętego lub zagrożonego zajęciem, żeby udaremnić wykonanie wyroku, w grę wchodzi też art. 300 § 2 KK – szerzej piszemy o tym w tekście o ukrywaniu majątku przez dłużnika.

Po upływie roku od przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu ten sam albo inny wierzyciel może zażądać nowego wykazu (art. 918¹ KPC).

Kiedy wyjawienie ma sens, a kiedy nie

Wyjawienie ma największy sens, gdy:

• dłużnik żyje na poziomie, który nie pasuje do „pustego” konta – jeździ autem, prowadzi działalność, wystawia faktury,
• podejrzewasz, że tuż przed procesem albo egzekucją przepisał majątek na bliskich lub sprzedał go za bezcen,
• dłużnikiem jest spółka, a chcesz udokumentować bezskuteczność egzekucji przed pozwem przeciwko zarządowi z art. 299 KSH.

Mniej sensu ma, gdy dłużnik jest rzeczywiście niewypłacalny, a komornik już ustalił, że nie ma on dochodów ani majątku. Wtedy płacisz 200 zł za potwierdzenie tego, co wiesz. Zanim złożysz wniosek, zajrzyj też do Krajowego Rejestru Zadłużonych: jeśli wobec dłużnika ogłoszono upadłość albo otwarto restrukturyzację, zasady dochodzenia długu się zmieniają – opisujemy je w tekście o tym, co zrobić, gdy dłużnik ogłosił upadłość. Samo wyjawienie nie skutkuje wpisem do KRZ; wpis następuje m.in. po umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności (art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o KRZ). Dawny rejestr dłużników niewypłacalnych w KRS, o którym wciąż wspomina art. 913 § 3 KPC (przez uchylony art. 55 pkt 3 ustawy o KRS), przestał działać z końcem listopada 2021 r.

Jak wykorzystać wykaz w dalszej egzekucji

Wykaz to lista celów dla komornika. Po posiedzeniu:

1. Złóż komornikowi wniosek o egzekucję z konkretnych składników – rachunku w banku, wierzytelności od kontrahenta, pojazdu (zobacz, jak działa zajęcie rachunku bankowego).
2. Jeśli wykaz ujawnił darowizny lub sprzedaż poniżej wartości, rozważ skargę pauliańską (art. 527 KC) – termin to 5 lat od czynności (art. 534 KC), więc nie zwlekaj.
3. Jeśli wykaz był ewidentnie fałszywy, możesz złożyć zawiadomienie o przestępstwie, ale pieniądze odzyskasz w egzekucji, nie w procesie karnym.

Pilnuj przy tym przedawnienia: roszczenie stwierdzone wyrokiem przedawnia się co do zasady po 6 latach (art. 125 KC). Termin dla swojej sprawy sprawdzisz w kalkulatorze przedawnienia, a zasady opisujemy w tekście o przedawnieniu długu z wyroku.

Jeśli nie masz jeszcze tytułu wykonawczego, wyjawienie majątku jest poza zasięgiem – najpierw potrzebny jest nakaz zapłaty albo wyrok. Pozew możesz napisać samodzielnie albo zlecić – pozew o zapłatę za 299 zł zamówisz online, opisując sprawę w kilka minut. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł, a z uzyskanym nakazem lub wyrokiem przejdziesz dalej do komornika i – jeśli trzeba – do wyjawienia majątku. Jak wygląda cała ścieżka, wyjaśnia strona Pozywacz.pl.

Podsumowanie

Wyjawienie majątku (art. 913–920¹ KPC) to sądowy przymus wobec dłużnika, który ukrywa majątek. Wniosek składasz w sądzie właściwości ogólnej dłużnika, z protokołem zajęcia lub innym dowodem niepełnej egzekucji, i płacisz 200 zł. Przed egzekucją potrzebujesz tytułu wykonawczego, wezwania listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, 14 dni bezskutecznego oczekiwania od doręczenia i uprawdopodobnienia, że znany majątek nie wystarczy. Dłużnik wymienia majątek i czynności z 5 lat przed egzekucją, składa przyrzeczenie i odpowiada na pytania; za odmowę grozi grzywna, doprowadzenie i areszt do miesiąca, a za fałsz – odpowiedzialność karna z art. 233 KK. Ujawnione składniki od razu wskaż komornikowi.