Dłużnik ogłosił upadłość – co może zrobić wierzyciel

Jeśli dłużnik ogłosił upadłość, nie wysyłaj kolejnego wezwania i nie składaj wniosku do komornika – to już nic nie da. Co robić przy upadłości dłużnika? Najważniejsze jest jedno: zgłoś wierzytelność syndykowi w ciągu 30 dni od obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Robi się to wyłącznie elektronicznie, przez system KRZ. Egzekucje przeciwko upadłemu zostają z mocy prawa zawieszone, a potem umorzone, a pieniądze z majątku dłużnika rozdziela syndyk według ustawowej kolejności.

Poniżej przechodzimy przez całe postępowanie z perspektywy wierzyciela: od sprawdzenia KRZ, przez zgłoszenie i listę wierzytelności, po plan podziału i to, co możesz zrobić poza upadłością. Wszystkie przepisy dotyczą ustawy – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913), chyba że wskazano inaczej.

Co oznacza ogłoszenie upadłości dla wierzyciela

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem wydania (art. 51 ust. 2). Od tej chwili:

• majątek dłużnika staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wszystkich wierzycieli (art. 61 i 62),
• dłużnik traci prawo zarządu swoim majątkiem i możliwość rozporządzania nim – przejmuje go syndyk (art. 75 ust. 1 i art. 173),
• czynności prawne upadłego dotyczące mienia z masy są nieważne (art. 77 ust. 1), więc dłużnik nie może już skutecznie zapłacić Ci „bokiem”,
• wszystkie zobowiązania pieniężne upadłego stają się wymagalne, nawet jeśli termin płatności faktury jeszcze nie minął (art. 91 ust. 1),
• odsetki od Twojej wierzytelności mogą być zaspokojone z masy tylko za okres do dnia ogłoszenia upadłości (art. 92 ust. 1).

Upadłość to postępowanie zbiorowe: nie wygrywa ten, kto pierwszy dotrze do komornika – każdy wierzyciel dostaje część według kategorii i proporcji.

Kto jest kim w postępowaniu upadłościowym

Uczestnik	Rola z punktu widzenia wierzyciela
Sąd upadłościowy	Ogłasza upadłość, wyznacza syndyka i sędziego-komisarza, kończy lub umarza postępowanie.
Syndyk	Obejmuje majątek, zarządza nim i go sprzedaje (art. 173). Przyjmuje zgłoszenia, sprawdza je, sporządza listę wierzytelności i plan podziału. Musi mieć licencję doradcy restrukturyzacyjnego (art. 157).
Sędzia-komisarz	Nadzoruje syndyka, rozpoznaje sprzeciwy do listy wierzytelności i zarzuty do planu podziału, zatwierdza listę i plan.
Rada wierzycieli	Organ wierzycieli kontrolujący syndyka. Sędzia-komisarz ustanawia ją m.in. na wniosek co najmniej trzech wierzycieli albo wierzycieli mających łącznie co najmniej 1/5 sumy wierzytelności (art. 201 ust. 2).

Jak sprawdzić, czy kontrahent ogłosił upadłość – Krajowy Rejestr Zadłużonych

Od 1 grudnia 2021 r. postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne są prowadzone w systemie teleinformatycznym, a obwieszczenia publikuje się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych pod adresem krz.gov.pl. Wyszukiwarka KRZ jest bezpłatna i pozwala sprawdzić firmę po nazwie, NIP lub numerze KRS.

Z KRZ odczytasz najważniejszą datę: dzień obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości. To od niego, a nie od dnia wydania postanowienia, liczy się termin na zgłoszenie (art. 51 ust. 1 pkt 4). Znajdziesz tam też imię i nazwisko syndyka, sygnaturę sprawy, a później obwieszczenia o złożeniu listy wierzytelności i planu podziału – od nich biegną kolejne terminy.

Co dzieje się z egzekucją komorniczą i z procesem w sądzie

Egzekucja – zawieszenie, a potem umorzenie

Zgodnie z art. 146 ust. 1 postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umarza się je z mocy prawa. Sumy już ściągnięte przez komornika, ale jeszcze niewypłacone wierzycielowi, przelewa się do masy upadłości (art. 146 ust. 2).

Po ogłoszeniu upadłości nie można skierować nowej egzekucji do majątku z masy ani wykonać zabezpieczenia na majątku upadłego (art. 146 ust. 3). Wyjątek dotyczy tylko zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych i rent odszkodowawczych – nie obejmuje zwykłych długów handlowych. Jak wygląda egzekucja w normalnym trybie, opisujemy w przewodniku po egzekucji komorniczej.

Tytuł wykonawczy (np. nakaz zapłaty z klauzulą) nie przepada – to mocny dowód w zgłoszeniu.

Proces o zapłatę – zawieszenie i zgłoszenie zamiast pozwu

Sprawa sądowa przeciwko dłużnikowi, która dotyczy masy upadłości, jest zawieszana z urzędu od chwili ogłoszenia upadłości (art. 174 § 1 pkt 4 i § 2 KPC). Po ogłoszeniu upadłości postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (art. 144 ust. 1).

Kluczowy jest art. 145 ust. 1: proces o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu, może być podjęty przeciwko syndykowi tylko wtedy, gdy po wyczerpaniu trybu z ustawy wierzytelność nie trafi na listę wierzytelności. W praktyce oznacza to, że nawet w trakcie procesu musisz zgłosić wierzytelność syndykowi, a w zgłoszeniu opisać stan toczącej się sprawy (art. 240 pkt 7). Nowy pozew o zapłatę przeciwko upadłemu zwykle nie ma sensu.

Zgłoszenie wierzytelności – termin, forma, treść

Termin: 30 dni od obwieszczenia w KRZ

W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości sąd wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia w Rejestrze (art. 51 ust. 1 pkt 4). Wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu, zgłasza wierzytelność w tym terminie (art. 236 ust. 1).

Zgłoszenia nie wymagają należności ze stosunku pracy – trafiają na listę z urzędu (art. 237). Wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem rejestrowym również umieszcza się na liście z urzędu, jeśli wierzyciel ich nie zgłosi (art. 236 ust. 2), ale i tak warto je zgłosić, żeby samodzielnie kontrolować kwotę.

Forma: tylko przez system KRZ

Zgłoszenie składa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (art. 236 ust. 1), czyli przez portal KRZ. Potrzebujesz konta w systemie. Papierowe zgłoszenie mogą złożyć tylko niektórzy wierzyciele – m.in. pracownicy oraz uprawnieni do alimentów i rent odszkodowawczych (art. 216aa). Przedsiębiorca z fakturą do tej grupy nie należy.

Co musi zawierać zgłoszenie

Zgodnie z art. 240 w zgłoszeniu podajesz:

1. dane wierzyciela – imię i nazwisko albo nazwę, PESEL albo numer KRS, adres i NIP, jeśli go masz,
2. określenie wierzytelności z należnościami ubocznymi (np. odsetkami, kosztami),
3. dowody istnienia wierzytelności,
4. kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona,
5. zabezpieczenia (hipoteka, zastaw, przewłaszczenie itp.),
6. jeśli upadły nie jest Twoim dłużnikiem osobistym – przedmiot zabezpieczenia,
7. stan sprawy, jeśli o wierzytelność toczy się postępowanie sądowe, administracyjne lub przed sądem polubownym,
8. numer rachunku bankowego.

Zgłoszenie musi spełniać wymogi pisma procesowego. Braki syndyk każe uzupełnić w trybie art. 130 KPC, a nieuzupełnione zgłoszenie zostanie zwrócone (art. 241).

Jak policzyć kwotę

• Odsetki wpisujesz naliczone do dnia poprzedzającego dzień ogłoszenia upadłości włącznie (art. 247 ust. 2). Odsetek za czas trwania upadłości z masy się nie dostanie. Odsetki ustawowe za opóźnienie policzysz w kalkulatorze odsetek ustawowych; przy fakturze B2B pamiętaj, że co do zasady należą się wyższe odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.
• Nieoprocentowaną wierzytelność, która w dniu ogłoszenia upadłości nie była jeszcze wymagalna (np. faktura z odległym terminem), umieszcza się na liście w kwocie pomniejszonej o dyskonto – odsetki ustawowe nie wyższe niż 6%, za maksymalnie dwa lata (art. 247 ust. 1).
• Wierzytelność w walucie obcej przelicza się po średnim kursie NBP z dnia ogłoszenia upadłości, a wypłata następuje w złotych (art. 251).
• Potrącenie – jeśli Ty też jesteś coś winien upadłemu, możesz potrącić wzajemne wierzytelności istniejące w dniu ogłoszenia upadłości (art. 93), ale oświadczenie o potrąceniu musisz złożyć najpóźniej przy zgłoszeniu wierzytelności (art. 96). Ograniczenia dotyczą wierzytelności nabytych przelewem (art. 94).

Co jeśli spóźnisz się ze zgłoszeniem

Spóźnione zgłoszenie nie przepada od razu, ale słono kosztuje:

• wierzyciel ponosi zryczałtowane koszty w wysokości 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku z III kwartału poprzedniego roku – nawet jeśli spóźnił się bez swojej winy (art. 235 ust. 1); syndyk wyznacza termin wpłaty, a nieopłacone zgłoszenie podlega zwrotowi w trybie art. 130 KPC (art. 235 ust. 2 i art. 241),
• czynności już dokonane w postępowaniu są wobec niego skuteczne, a zgłoszenie nie wpływa na złożone już plany podziału – wierzytelność uwzględnia się dopiero w planach sporządzonych po jej uznaniu (art. 252 ust. 1),
• zgłoszenie po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału pozostawia się bez rozpoznania (art. 252 ust. 2).

Lista wierzytelności – jak syndyk weryfikuje zgłoszenie

Syndyk sprawdza, czy zgłoszona wierzytelność ma potwierdzenie w księgach i dokumentach upadłego, i pyta upadłego, czy ją uznaje (art. 243 ust. 1). Jeśli w dokumentach dłużnika nie ma śladu Twojej faktury, syndyk wzywa Cię do złożenia dokumentów w terminie tygodnia pod rygorem odmowy uznania – termin ten nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu (art. 243 ust. 2). Dlatego najlepiej od razu dołączyć komplet dowodów.

Następnie syndyk sporządza listę wierzytelności – najpóźniej w ciągu dwóch miesięcy od upływu terminu na zgłoszenia (art. 244). Lista zawiera m.in. sumę uznanej wierzytelności, kategorię zaspokojenia, informację o zabezpieczeniach i uzasadnienie ewentualnej odmowy uznania (art. 245).

Sprzeciw do listy wierzytelności

O złożeniu listy obwieszcza się w KRZ (art. 255 ust. 2). Od tego obwieszczenia biegnie 2-tygodniowy termin na sprzeciw do sędziego-komisarza (art. 256 ust. 1). Sprzeciw możesz złożyć, gdy:

• syndyk odmówił uznania Twojej wierzytelności w całości lub w części albo zaliczył ją do złej kategorii,
• syndyk uznał wierzytelność innego wierzyciela, która Twoim zdaniem nie istnieje lub jest zawyżona.

Sprzeciw może opierać się tylko na twierdzeniach i dowodach ze zgłoszenia – nowe są dopuszczalne wyjątkowo (art. 258 ust. 1). To kolejny powód, by zgłoszenie od początku było kompletne. Sędzia-komisarz rozpoznaje sprzeciw w ciągu dwóch miesięcy, a na jego postanowienie przysługuje zażalenie (art. 259). Po rozstrzygnięciu sprzeciwów lub upływie terminu sędzia-komisarz zatwierdza listę (art. 260).

Jeśli syndyk odmówi uznania wierzytelności, możesz jej dochodzić w zwykłym trybie, ale co do zasady dopiero po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (art. 263).

Kolejność zaspokojenia – kategorie z art. 342

Najpierw z masy pokrywa się koszty postępowania i inne zobowiązania masy upadłości (art. 343 ust. 1). Dopiero z tego, co zostanie, zaspokaja się wierzycieli w czterech kategoriach (art. 342 ust. 1):

Kategoria	Co obejmuje (w skrócie)
Pierwsza	Należności ze stosunku pracy za czas przed upadłością (z wyjątkiem wynagrodzeń reprezentantów i osób zarządzających), należności rolników za dostawy z własnego gospodarstwa, alimenty, renty odszkodowawcze, składki ZUS za ostatnie 3 lata przed upadłością oraz niektóre należności z postępowania restrukturyzacyjnego.
Druga	Inne należności, jeżeli nie należą do innych kategorii – w szczególności podatki i daniny publiczne, pozostałe składki ZUS oraz zwykłe wierzytelności kontrahentów, np. z faktur.
Trzecia	Odsetki od należności z wyższych kategorii, sądowe i administracyjne kary grzywny, należności z darowizn i zapisów.
Czwarta	Należności wspólników lub akcjonariuszy z pożyczek i podobnych czynności (np. dostaw z odroczonym terminem płatności) na rzecz upadłej spółki kapitałowej w ciągu 5 lat przed upadłością, wraz z odsetkami – z wyjątkami z art. 342 ust. 5.

Zasada z art. 344 ust. 2: dalszą kategorię zaspokaja się dopiero po całkowitym zaspokojeniu poprzedniej. Jeśli pieniędzy nie wystarcza dla wszystkich w danej kategorii, dzieli się je proporcjonalnie do wysokości wierzytelności.

Dla typowego dostawcy oznacza to tyle: należność główna z faktury jest w kategorii drugiej – razem z urzędem skarbowym i częścią składek ZUS – a odsetki w trzeciej. Odzysk zależy od wartości majątku i liczby wierzycieli, a w wielu upadłościach na kategorię trzecią po prostu nie starcza.

Wierzyciele zabezpieczeni

Wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską zaspokaja się z sumy uzyskanej ze sprzedaży obciążonego przedmiotu, pomniejszonej o koszty jego likwidacji i ograniczoną część pozostałych kosztów postępowania (art. 345 ust. 1). Syndyk sporządza dla nich osobny plan podziału (art. 348). Jeśli upadły jest Twoim dłużnikiem osobistym, część niepokrytą z przedmiotu zabezpieczenia możesz zaspokajać w kategoriach ogólnych. Dlatego przy większych kontraktach warto zawczasu zadbać o zabezpieczenie – np. o hipotekę, zastaw rejestrowy lub poręczenie.

Plan podziału i wypłata pieniędzy

W miarę sprzedaży majątku syndyk sporządza plan podziału funduszy masy upadłości – częściowy albo ostateczny (art. 347). Sędzia-komisarz obwieszcza, że plan można przeglądać, a od obwieszczenia biegnie 2-tygodniowy termin na zarzuty (art. 349 ust. 1). Zarzuty rozpoznaje sędzia-komisarz, a na jego postanowienie przysługuje zażalenie (art. 350).

Zatwierdzony plan wykonuje się niezwłocznie, ale nie przed uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 352 ust. 1). Syndyk przelewa kwotę na rachunek wierzyciela (art. 353). Jeśli nie odbierzesz pieniędzy w ciągu miesiąca albo nie da się ich wypłacić, bo podałeś nieprawidłowy adres lub nie podałeś rachunku bankowego, trafią one do depozytu sądowego (art. 358) – pilnuj więc aktualnych danych.

Po wykonaniu ostatecznego planu podziału sąd stwierdza zakończenie postępowania (art. 368). Postępowanie może też zostać umorzone, np. gdy majątek wolny od obciążeń nie wystarcza na koszty (art. 361).

Co możesz zrobić poza postępowaniem upadłościowym

Zgłoszenie wierzytelności to podstawa, ale nie jedyna droga. Warto równolegle sprawdzić kilka rzeczy.

Odpowiedzialność członków zarządu (art. 299 KSH)

Jeśli dłużnikiem jest spółka z o.o., a z masy upadłości nie odzyskasz całości, możesz sięgnąć do majątku członków zarządu. Zarząd ma 30 dni od wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości na złożenie wniosku (art. 21 ust. 1 i 2). Spóźniony wniosek otwiera drogę do odpowiedzialności z art. 299 KSH, a odrębnie – z art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego, który zakłada domniemanie, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności (art. 21 ust. 3a). Szczegóły, w tym jak wykazać bezskuteczność egzekucji, znajdziesz w tekście o odpowiedzialności zarządu z art. 299 KSH.

Zanim pozwiesz członków zarządu, zwykle wysyła się im wezwanie z powołaniem art. 299 KSH – osoba, której grozi utrata prywatnego majątku, często woli rozmawiać o ugodzie. Takie pismo przygotuje prawnik Pozywacz.pl – wezwanie do zapłaty za 99 zł.

Poręczyciele, gwaranci, współdłużnicy

Upadłość dłużnika głównego nie zwalnia poręczyciela, wystawcy weksla, gwaranta ani współdłużnika solidarnego. Ich możesz wzywać i pozywać normalnie, a w razie wyroku – prowadzić przeciwko nim egzekucję. Gdy dłużnikiem jest spółka jawna, sprawdź też odpowiedzialność wspólników (art. 31 KSH). Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – sprawdzi się to przy roszczeniu wobec poręczyciela lub członka zarządu, gdzie toczy się zwykły proces, a nie postępowanie upadłościowe. Sprawę opisujesz online w kreatorze pozwu o zapłatę.

Czynności dłużnika na szkodę wierzycieli

Jeśli przed upadłością dłużnik wyprowadzał majątek, ustawa daje syndykowi silne narzędzia. Bezskuteczne wobec masy są m.in. nieodpłatne lub rażąco nieekwiwalentne czynności z ostatniego roku przed złożeniem wniosku o upadłość (art. 127 ust. 1), a także zapłata długu niewymagalnego w ciągu 6 miesięcy przed wnioskiem (art. 127 ust. 3). Odpłatne czynności z osobami bliskimi i spółkami powiązanymi z ostatnich 6 miesięcy przed wnioskiem sędzia-komisarz uznaje za bezskuteczne, chyba że druga strona wykaże, że nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli (art. 128). Wiesz o takich transakcjach? Przekaż informacje syndykowi.

Ulga na złe długi w VAT

Niezależnie od wyniku upadłości możesz odzyskać VAT z niezapłaconej faktury. Od 1 października 2021 r. upadłość dłużnika nie blokuje korekty – szczegóły w tekście o uldze na złe długi w VAT.

Gdy sąd oddali wniosek o upadłość z braku majątku

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na nie (art. 13 ust. 1). Dla wierzyciela to zła wiadomość o majątku, ale nie koniec drogi: dłużnik nie jest w upadłości, więc nie obowiązują ograniczenia z art. 146, a w przypadku spółki z o.o. takie postanowienie bywa w orzecznictwie przyjmowane jako dowód bezskuteczności egzekucji na potrzeby art. 299 KSH. Co robić, gdy komornik nic nie znajduje, opisujemy w tekście egzekucja bezskuteczna – co dalej.

Upadłość konsumencka i restrukturyzacja – czym się różnią

Upadłość konsumencka dotyczy osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 491¹ i następne). Wierzyciel również zgłasza wierzytelność syndykowi przez system KRZ w ciągu 30 dni od obwieszczenia (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3), ale część przepisów o liście wierzytelności i planie podziału nie ma zastosowania (art. 491²). Postępowanie zwykle kończy się ustaleniem planu spłaty, a po jego wykonaniu sąd umarza pozostałe zobowiązania upadłego (art. 491²¹ ust. 1) – z wyjątkami, m.in. dla alimentów i zobowiązań umyślnie zatajonych, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu (art. 491²¹ ust. 2). Wniosek: jeśli nie zgłosisz wierzytelności, możesz ją bezpowrotnie stracić.

Restrukturyzacja to odrębne postępowanie (Prawo restrukturyzacyjne) – jego celem jest układ z wierzycielami i uniknięcie upadłości. Rządzi się innymi zasadami niż upadłość, m.in. co do ustalania wierzytelności i głosowania nad układem, dlatego wymaga osobnego omówienia. Informacja o otwarciu restrukturyzacji także pojawia się w KRZ i od tego momentu warto śledzić obwieszczenia w sprawie.

Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika

Zgłoszenie prostej wierzytelności z jednej czy dwóch faktur większość przedsiębiorców złoży samodzielnie przez portal KRZ. Pomoc prawnika przydaje się przy sporze o istnienie lub wysokość długu, przy zabezpieczeniach i potrąceniu, przy sprzeciwie do listy lub zarzutach do planu podziału oraz gdy chcesz pozwać członków zarządu albo poręczyciela.

Jeśli Twój dłużnik jest niewypłacalny i nie wiesz, którą drogę wybrać, opisz sprawę zespołowi Pozywacz.pl – prawnik oceni, co da się jeszcze zrobić. Szerszą mapę działań wobec firm, które nie płacą, znajdziesz w poradniku jak odzyskać dług od firmy.

Podsumowanie

Gdy dłużnik ogłosi upadłość, liczy się termin: 30 dni od obwieszczenia postanowienia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych na zgłoszenie wierzytelności syndykowi przez system KRZ (art. 51 ust. 1 pkt 4 i art. 236). Egzekucje są zawieszane, a potem umarzane z mocy prawa, nowych wszcząć nie można (art. 146), a toczący się proces zostaje zawieszony. Zgłoszenie musi zawierać dowody, kategorię, zabezpieczenia i odsetki policzone do dnia przed ogłoszeniem upadłości. Potem pilnuj dwóch dwutygodniowych terminów: na sprzeciw do listy wierzytelności i na zarzuty do planu podziału. Pieniądze z masy dzieli się według czterech kategorii z art. 342 – zwykła faktura to kategoria druga, odsetki trzecia. Równolegle sprawdź poręczycieli, odpowiedzialność zarządu z art. 299 KSH i ulgę na złe długi w VAT. Jeśli chcesz, żeby ktoś przeprowadził Cię przez odzyskiwanie długu krok po kroku, Pozywacz.pl pomaga wierzycielom od wezwania do zapłaty po pozew.