W skrócie
Każdy wierzyciel osobisty może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika-przedsiębiorcy (art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego), jeśli uprawdopodobni swoją wierzytelność i niewypłacalność dłużnika – domniemywa się ją, gdy opóźnienie w płaceniu przekracza 3 miesiące (art. 11 ust. 1a). Trzeba zapłacić 1000 zł opłaty i zaliczkę na wydatki w wysokości przeciętnego wynagrodzenia (art. 22a), a sąd oddali wniosek m.in. przy braku majątku (art. 13) albo sporze o dług (art. 12a). Upadłość to postępowanie zbiorowe, więc gdy chodzi o odzyskanie jednej faktury, zwykle szybszy jest pozew i egzekucja komornicza.
- Wniosek o upadłość może złożyć każdy wierzyciel osobisty dłużnika (art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego) – nie trzeba mieć wyroku.
- Niewypłacalność domniemywa się, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące (art. 11 ust. 1a).
- Koszt na start: 1000 zł opłaty (art. 74 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych) i zaliczka równa przeciętnemu wynagrodzeniu z III kwartału poprzedniego roku – dla wniosków z 2026 r. 8851,42 zł (art. 22a).
- Sąd oddali wniosek, gdy majątek nie wystarcza na koszty postępowania (art. 13 ust. 1) albo gdy dłużnik wykaże, że cały dług był sporny przed złożeniem wniosku (art. 12a).
- Wniosek złożony w złej wierze oznacza koszty postępowania, możliwy nakaz publicznego oświadczenia i odpowiedzialność odszkodowawczą (art. 34).
Stan prawny na 6 października 2026.
Tak, wierzyciel może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości swojego dłużnika – prawo to ma każdy wierzyciel osobisty (art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego), także bez wyroku. Musi jednak uprawdopodobnić swoją wierzytelność i niewypłacalność dłużnika, zapłacić 1000 zł opłaty i zaliczkę na wydatki (dla wniosków z 2026 r. – 8851,42 zł) i liczyć się z tym, że sąd oddali wniosek, jeśli dłużnik nie ma majątku. Upadłość to postępowanie dla wszystkich wierzycieli, nie sposób na jedną fakturę – zwykle szybciej działają pozew i komornik.
Przepisy w tekście pochodzą z ustawy – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913), chyba że wskazano inaczej. Co robić, gdy upadłość już ogłoszono, opisujemy w poradniku dłużnik ogłosił upadłość – co może zrobić wierzyciel.
Kto może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości
Według art. 20 ust. 1 wniosek może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych – czyli ten, komu dłużnik jest winien pieniądze osobiście (a nie tylko z obciążonej rzeczy). Nie ma progu kwotowego ani wymogu posiadania tytułu wykonawczego. Wniosek, jak wszystkie pisma w postępowaniu upadłościowym, składa się przez system teleinformatyczny KRZ (art. 216a ust. 1 w zw. z art. 35) do sądu rejonowego – sądu gospodarczego właściwego dla głównego ośrodka działalności dłużnika (art. 18 i 19).
Chodzi o dłużnika, wobec którego można ogłosić upadłość – przede wszystkim przedsiębiorcę: spółkę albo osobę prowadzącą działalność gospodarczą (art. 5). Wierzyciel może złożyć wniosek także wobec:
- byłego przedsiębiorcy – w ciągu roku od wykreślenia z rejestru (art. 8 ust. 1),
- osoby, która faktycznie prowadziła działalność bez rejestracji – w ciągu roku od jej zaprzestania (art. 9).
W obu tych przypadkach postępowanie toczy się według przepisów o upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności (tzw. upadłość konsumencka). Wobec konsumenta, który nigdy nie prowadził firmy (albo zamknął ją ponad rok temu), wierzyciel wniosku nie złoży – w upadłości konsumenckiej wniosek może zgłosić tylko dłużnik, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 (art. 491² ust. 3).
Jeśli dłużnik złoży wniosek restrukturyzacyjny, sąd co do zasady rozpozna go najpierw (art. 9b).
Przesłanka: niewypłacalność dłużnika (art. 10 i 11)
Upadłość ogłasza się wobec niewypłacalnego dłużnika (art. 10). Niewypłacalność ma dwie postacie:
| Postać | Na czym polega | Kogo dotyczy |
|---|---|---|
| Utrata płynności (art. 11 ust. 1) | Dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się ją, gdy opóźnienie przekracza 3 miesiące (ust. 1a). | Wszystkich dłużników |
| Nadmierne zadłużenie (art. 11 ust. 2) | Zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten trwa ponad 24 miesiące. | Osoby prawne i jednostki z osobowością ułomną (z wyjątkami dla niektórych spółek osobowych – ust. 7) |
Faktura nieopłacona od ponad trzech miesięcy to dobry punkt wyjścia, ale domniemanie można obalić – dłużnik może wykazać, że reguluje swoje zobowiązania, a Tobie nie płaci z innego powodu. Przy nadmiernym zadłużeniu sąd może oddalić wniosek, jeśli nie ma zagrożenia utraty przez dłużnika płynności w niedługim czasie (art. 11 ust. 6).
W orzecznictwie i literaturze przeważa pogląd, że upadłość – jako postępowanie zbiorowe – wymaga co najmniej dwóch wierzycieli. Przemawia za tym także art. 491² ust. 2, który wyjątkowo – tylko w upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności – pozwala prowadzić postępowanie przy jednym wierzycielu. Wskaż więc we wniosku, co wiesz o innych długach dłużnika (wpisy w BIG, zajęcia komornicze, zaległości publicznoprawne).
Co musi zawierać wniosek wierzyciela (art. 22–24)
Wniosek wierzyciela zawiera (art. 22 ust. 1 i 3) dane dłużnika (nazwę, KRS albo PESEL, NIP, adres, a przy spółkach dane reprezentantów), miejsce głównego ośrodka jego działalności, informację, czy jest spółką publiczną, oraz – co najważniejsze – okoliczności uzasadniające wniosek i ich uprawdopodobnienie, czyli fakty świadczące o niewypłacalności.
Dodatkowo wierzyciel musi uprawdopodobnić swoją wierzytelność (art. 24) – wystarczą faktury, umowa, potwierdzenia odbioru, korespondencja, a najlepiej nakaz zapłaty lub wyrok. Rozbudowane załączniki z art. 23 (wykaz majątku, bilans, spis wierzycieli) obowiązują tylko dłużnika – wierzyciel ich nie składa.
Ile kosztuje wniosek o upadłość – opłata i zaliczka
| Pozycja | Kwota | Podstawa |
|---|---|---|
| Opłata od wniosku | 1000 zł | art. 74 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych |
| Zaliczka na wydatki | przeciętne wynagrodzenie z III kw. poprzedniego roku – w 2026 r. 8851,42 zł | art. 22a Prawa upadłościowego |
| Dodatkowa zaliczka | według uznania sądu | art. 32 ust. 5 |
Dowód wpłaty zaliczki dołącza się do wniosku. Jeśli go brakuje, przewodniczący wzywa do wpłaty w terminie tygodnia pod rygorem zwrotu wniosku (art. 22a). Żądanie wyższej zaliczki (art. 32 ust. 5) jest zastrzeżone pod rygorem odrzucenia wniosku i nie podlega zażaleniu. Podstawą zaliczki jest przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa GUS (za III kwartał 2025 r.).
Inaczej może być przy byłym przedsiębiorcy (art. 8 i 9): od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej ustawa przewiduje opłatę podstawową 30 zł (art. 76a pkt 1 w zw. z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), ale zaliczkę z art. 22a wierzyciel wpłaca także wtedy (art. 491² ust. 1).
Dla porównania: opłata od pozwu o zapłatę zależy od wartości sporu i przy typowej fakturze jest wyraźnie niższa – zestawienie stawek znajdziesz w tekście o tym, ile kosztuje pozew o zapłatę. Wniosek o upadłość to więc na starcie blisko 10 tys. zł, bez gwarancji, że wrócą.
Kiedy sąd oddali wniosek wierzyciela
Brak majątku na koszty (art. 13)
Sąd oddala wniosek, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na nie (art. 13 ust. 1). Może go też oddalić, gdy majątek jest tak obciążony hipotekami i zastawami, że reszta nie pokryje kosztów (art. 13 ust. 2). Wyjątek: jeśli dłużnik wyzbył się majątku czynnościami, które syndyk mógłby podważyć, i da się w ten sposób odzyskać więcej niż koszty – sąd upadłość ogłosi (art. 13 ust. 3).
W razie oddalenia na podstawie art. 13 kosztami sądowymi obciąża się dłużnika, który musi też zwrócić wierzycielowi poniesione koszty (art. 32 ust. 3 i 4). Problem w tym, że chodzi o dłużnika, który właśnie okazał się bez majątku. Takie postanowienie ma jednak wartość: przy spółce z o.o. bywa traktowane jako dowód bezskuteczności egzekucji w sprawie przeciwko członkom zarządu z art. 299 KSH.
Spór o dług (art. 12a)
Sąd oddali wniosek wierzyciela, jeżeli dłużnik wykaże, że wierzytelność ma w całości charakter sporny, a spór powstał przed złożeniem wniosku (art. 12a). Jeśli kontrahent od dawna kwestionuje jakość robót czy wysokość faktury, upadłość nie jest miejscem na rozstrzyganie tego sporu – właściwą drogą jest proces o zapłatę.
Wniosek w złej wierze – odpowiedzialność wierzyciela (art. 34)
Jeżeli wierzyciel złożył wniosek w złej wierze, sąd, oddalając go, obciąży wierzyciela kosztami postępowania i może nakazać mu złożenie publicznego oświadczenia odpowiedniej treści (art. 34 ust. 1). Dłużnikowi, a także osobie trzeciej, przysługuje wtedy przeciwko wierzycielowi roszczenie o naprawienie szkody (art. 34 ust. 2).
Ryzyko rośnie, gdy wierzyciel wie, że dłużnik jest wypłacalny albo że dług jest sporny, a wniosek ma tylko wystraszyć kontrahenta. Informacja o wniosku dociera do banków i kontrahentów, więc szkoda dłużnika może być realna. Wniosek o upadłość nie jest „mocniejszym wezwaniem do zapłaty”.
Upadłość jako środek nacisku – czy to działa?
Wierzyciele często liczą, że dłużnik szybko zapłaci, a oni cofną wniosek. Ustawa ogranicza ten scenariusz:
- zapłata na rzecz wnioskodawcy po złożeniu wniosku nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania (art. 29a ust. 2),
- sąd może uznać cofnięcie wniosku za niedopuszczalne, jeśli prowadziłoby do pokrzywdzenia innych wierzycieli (art. 29a ust. 1),
- zaliczka wnioskodawcy idzie w pierwszej kolejności na wydatki, w tym na zaliczkę dla tymczasowego nadzorcy sądowego, jeśli sąd go ustanowi (art. 32 ust. 6 i art. 38 ust. 2).
Jeżeli dłużnik spłaci wnioskodawcę, a ten cofnie wniosek, koszty sądowe ponosi dłużnik (art. 32 ust. 2). Presja więc istnieje, ale wierzyciel nie panuje nad dalszym biegiem sprawy.
Upadłość czy pozew i komornik – porównanie
| Kryterium | Pozew + egzekucja | Wniosek o upadłość |
|---|---|---|
| Koszt na start | opłata od pozwu zależna od wartości sporu | 1000 zł + zaliczka ok. 8,9 tys. zł |
| Kto korzysta | Ty – kto pierwszy, ten lepszy | wszyscy wierzyciele według kategorii z art. 342 |
| Pozycja faktury | zaspokojenie z zajętego majątku | kategoria druga, obok podatków i części składek ZUS |
| Wymagany dowód | wierzytelność | wierzytelność + niewypłacalność dłużnika |
| Ryzyko | koszty przy przegranej | oddalenie z art. 13 lub 12a, odpowiedzialność z art. 34 |
Upadłość może mieć sens, gdy dłużnik ma majątek, ale wyprowadza go do powiązanych podmiotów, gdy wielu wierzycieli działa wspólnie albo gdy chcesz uzyskać postanowienie z art. 13 pod pozew przeciwko zarządowi. Po złożeniu wniosku sąd może też zabezpieczyć majątek dłużnika (art. 36), np. ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego.
Strata czasu i pieniędzy to zwykle sytuacja, gdy masz jedną niezapłaconą fakturę, dłużnik prowadzi działalność i ma rachunek z wpływami albo kwestionuje dług. Wtedy zwykle szybciej działa ścieżka indywidualna: wezwanie do zapłaty, pozew, a po uzyskaniu tytułu – egzekucja komornicza. Jeśli boisz się, że majątek zniknie w trakcie procesu, rozważ zabezpieczenie roszczenia przed wyrokiem. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł. Sprawę opisujesz online, a pozew o zapłatę za 299 zł to ułamek zaliczki na upadłość. Zanim cokolwiek złożysz, sprawdź w kalkulatorze przedawnienia, ile czasu zostało na dochodzenie długu.
Co po ogłoszeniu upadłości na Twój wniosek
Sąd powinien orzec w ciągu dwóch miesięcy od złożenia wniosku (art. 27 ust. 3). Po ogłoszeniu upadłości wniosek nie zastępuje zgłoszenia wierzytelności – jak każdy wierzyciel masz 30 dni od obwieszczenia w KRZ na zgłoszenie wierzytelności syndykowi (art. 51 ust. 1 pkt 4 i art. 236).
Podsumowanie
Wniosek o upadłość to narzędzie dla wierzyciela, który ma dowody niewypłacalności dłużnika, około 10 tys. zł na start i akceptuje ryzyko oddalenia (art. 13, art. 12a) oraz odpowiedzialności za złą wiarę (art. 34). Przy jednej fakturze rozsądniej zacząć od wezwania, pozwu i komornika – a gdy chcesz to zrobić szybko i bez wizyt w kancelarii, Pozywacz.pl przeprowadzi Cię przez ten proces.
Najczęstsze pytania
Czy wierzyciel może złożyć wniosek o upadłość dłużnika?
Tak. Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych (art. 20 ust. 1 Prawa upadłościowego). Wierzyciel nie musi mieć wyroku ani nakazu zapłaty, ale musi we wniosku uprawdopodobnić swoją wierzytelność (art. 24) i okoliczności wskazujące na niewypłacalność dłużnika. Wobec konsumenta, który nie prowadził działalności gospodarczej (lub zakończył ją ponad rok wcześniej), wierzyciel wniosku złożyć nie może (art. 491² ust. 3).
Ile kosztuje wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości?
Opłata sądowa wynosi 1000 zł (art. 74 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do tego wnioskodawca wpłaca zaliczkę na wydatki w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z III kwartału poprzedniego roku – w 2026 r. to 8851,42 zł (art. 22a Prawa upadłościowego). Sąd może zażądać wyższej zaliczki (art. 32 ust. 5).
Co jeśli dłużnik zapłaci mi po złożeniu wniosku o upadłość?
Zapłata na rzecz wnioskodawcy po złożeniu wniosku nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania (art. 29a ust. 2), a sąd może uznać cofnięcie wniosku za niedopuszczalne, jeśli prowadziłoby do pokrzywdzenia innych wierzycieli (art. 29a ust. 1). Jeżeli wierzyciel cofnie wniosek po spłacie, kosztami sądowymi obciąża się dłużnika (art. 32 ust. 2).
Kiedy sąd oddali wniosek wierzyciela o upadłość?
Najczęściej gdy majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo wystarcza tylko na nie (art. 13 ust. 1), gdy dłużnik wykaże, że wierzytelność wnioskodawcy była w całości sporna jeszcze przed złożeniem wniosku (art. 12a), albo gdy nie zostanie wykazana niewypłacalność (art. 10 i 11).
Czy wniosek o upadłość zastępuje zgłoszenie wierzytelności?
Nie. Jeśli sąd ogłosi upadłość, wnioskodawca – tak jak każdy inny wierzyciel – musi zgłosić wierzytelność syndykowi przez system KRZ w terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia (art. 51 ust. 1 pkt 4 i art. 236).