Likwidacja lub wykreślenie spółki dłużnika – co z Twoim roszczeniem

Likwidacja spółki dłużnika nie kasuje długu. Spółka z o.o. w likwidacji nadal istnieje, zachowuje osobowość prawną (art. 274 § 3 KSH) i odpowiada za swoje zobowiązania. Do czasu spłaty wszystkich zobowiązań likwidatorzy nie mogą – nawet częściowo – wypłacać wspólnikom zysków ani dzielić między nich majątku (art. 275 § 2 KSH). Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy wierzyciel przegapi likwidację, a spółka zniknie z KRS.

Jeśli dłużnik nie jest w likwidacji, tylko w upadłości, procedura jest zupełnie inna – opisujemy ją w przewodniku dłużnik ogłosił upadłość – co robić.

Likwidacja, upadłość i wykreślenie – czym się różnią

	Likwidacja (art. 270–288 KSH)	Upadłość	Wykreślenie bez likwidacji (art. 25a–25d ustawy o KRS)
Kto prowadzi	likwidatorzy (zwykle dotychczasowy zarząd)	syndyk pod nadzorem sądu	sąd rejestrowy z urzędu
Czy spółkę można pozwać	tak	co do zasady roszczenie zgłasza się syndykowi	do wykreślenia tak, potem nie
Jak zgłosić dług	pismo do likwidatorów	zgłoszenie wierzytelności syndykowi	zgłoszenie sądowi okoliczności przeciw rozwiązaniu
Termin	3 miesiące od ogłoszenia w MSiG	30 dni od obwieszczenia w KRZ	3 miesiące od ogłoszenia w MSiG

Likwidacja to zwykle „dobrowolne” zamknięcie spółki: wspólnicy uchwalają rozwiązanie (art. 270 pkt 2 KSH), rzadziej rozwiązanie orzeka sąd (art. 271 KSH). Likwidatorzy sprzedają majątek, ściągają należności i spłacają długi. Jeśli w trakcie okaże się, że spółka jest niewypłacalna, likwidatorzy – tak jak zarząd – mają obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni (art. 21 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Wtedy właściwe są zasady z tekstu o zgłoszeniu wierzytelności syndykowi.

Jak przebiega likwidacja spółki z o.o.

1. Otwarcie likwidacji – z dniem podjęcia uchwały o rozwiązaniu, uprawomocnienia się wyroku o rozwiązaniu albo zaistnienia innej przyczyny (art. 274 § 1 KSH). Spółka działa pod firmą z dopiskiem „w likwidacji”.
2. Likwidatorzy – co do zasady członkowie zarządu, chyba że umowa lub uchwała wspólników stanowi inaczej (art. 276 § 1 KSH). Otwarcie likwidacji i likwidatorów zgłasza się do KRS (art. 277 KSH).
3. Ogłoszenie i wezwanie wierzycieli – likwidatorzy ogłaszają o rozwiązaniu spółki i otwarciu likwidacji, wzywając wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia (art. 279 KSH). Ogłoszenie publikuje się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (art. 5 § 3 KSH).
4. Czynności likwidacyjne – zakończenie bieżących interesów, ściągnięcie należności, spłata zobowiązań i upłynnienie majątku (art. 282 § 1 KSH).
5. Depozyt dla wierzycieli – sumy potrzebne na zaspokojenie lub zabezpieczenie znanych spółce wierzycieli, którzy się nie zgłosili albo których wierzytelności są sporne lub niewymagalne, likwidatorzy składają do depozytu sądowego (art. 285 KSH).
6. Podział majątku – to, co zostało po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, wolno podzielić między wspólników najwcześniej 6 miesięcy od ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli (art. 286 § 1 KSH).
7. Sprawozdanie likwidacyjne i wykreślenie – likwidatorzy składają je w sądzie rejestrowym razem z wnioskiem o wykreślenie spółki (art. 288 § 1 KSH). Dopiero wykreślenie z KRS oznacza rozwiązanie spółki (art. 272 KSH).

Jak zgłosić wierzytelność likwidatorowi

KSH nie przewiduje formularza ani opłaty. Wystarczy pismo skierowane do likwidatorów na adres siedziby spółki (ujawniony w KRS), najlepiej listem poleconym. Podaj w nim:

• kwotę należności głównej i odsetek (do dnia zgłoszenia),
• podstawę – numer faktury, umowy, zlecenia, datę wymagalności,
• numer rachunku do zapłaty,
• kopie dokumentów: faktur, umowy, protokołu odbioru, korespondencji, wcześniejszych wezwań.

Odsetki do zgłoszenia najszybciej policzysz w bezpłatnym kalkulatorze odsetek ustawowych. W relacjach B2B należą się zwykle odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Pamiętaj, że samo zgłoszenie wierzytelności likwidatorom nie przerywa biegu przedawnienia – to nie jest czynność przed sądem. Przedawnienie przerywa m.in. pozew albo uznanie długu przez spółkę (art. 123 § 1 KC). Jeśli termin się zbliża, sprawdź go w kalkulatorze przedawnienia i nie czekaj na odpowiedź likwidatorów.

Co, jeśli nie zdążysz w 3 miesiące?

Termin z art. 279 KSH nie jest terminem zawitym – wierzytelność nie wygasa. Jeśli spółka znała dług (np. z faktur), likwidatorzy powinni złożyć potrzebną sumę do depozytu sądowego (art. 285 KSH). Wierzyciel nieznany spółce może żądać zaspokojenia z majątku jeszcze niepodzielonego (art. 287 § 1 KSH), ale wspólnicy, którzy po upływie 6 miesięcy otrzymali już w dobrej wierze swoją część, nie muszą jej zwracać (art. 287 § 2 KSH). Spóźnienie oznacza więc wyścig z podziałem majątku.

Kiedy pozwać spółkę w likwidacji

Jeśli likwidatorzy uznają dług i płacą – świetnie. Gorzej, gdy kwestionują roszczenie, milczą albo widać, że majątku jest mało. Wtedy warto działać tak samo jak wobec każdej innej spółki: najpierw wezwanie do zapłaty za 99 zł z krótkim terminem, a potem pozew.

Pozew przeciwko spółce w likwidacji ma trzy zalety:

• tytuł wykonawczy pozwala na egzekucję z majątku, którego likwidatorzy jeszcze nie sprzedali ani nie podzielili,
• wierzytelność stwierdzona wyrokiem albo nakazem trudniej „zgubić” – likwidatorzy powinni ją uwzględnić w rozliczeniu albo zabezpieczyć w depozycie,
• to najlepszy dowód, gdyby trzeba było pozwać członków zarządu lub likwidatorów z art. 299 KSH.

Gdy obawiasz się, że majątek zniknie przed wyrokiem, rozważ zabezpieczenie roszczenia przed wyrokiem. Kluczowe jest tempo: pozew trzeba złożyć zanim spółka zniknie z KRS, bo po wykreśleniu nie ma już kogo pozwać, a sąd odrzuci pozew z powodu braku zdolności sądowej pozwanego (art. 199 § 1 pkt 3 KPC). Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę przeciwko spółce w ciągu 7 dni za stałe 299 zł, bez wizyty w kancelarii.

Co, gdy spółka już została wykreślona z KRS

Wykreślenie oznacza koniec bytu prawnego spółki. Nie da się jej już wezwać, pozwać ani prowadzić przeciwko niej nowej egzekucji. Wierzyciel ma jednak kilka dróg.

1. Członkowie zarządu i likwidatorzy – art. 299 KSH

Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 KSH). Ta sama zasada dotyczy odpowiednio likwidatorów spółki z o.o., z wyjątkiem ustanowionych przez sąd (art. 299¹ KSH). Członek zarządu może się bronić, wykazując m.in., że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie albo że wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2 KSH). Warunki, dowody i terminy opisujemy w tekście o odpowiedzialności zarządu z art. 299 KSH.

Najprościej jest, gdy wierzyciel ma tytuł wykonawczy przeciwko spółce i postanowienie komornika o bezskutecznej egzekucji. Gdy spółka zniknęła, zanim wierzyciel uzyskał wyrok, w orzecznictwie dopuszcza się wykazanie istnienia długu i bezskuteczności egzekucji w samym procesie przeciwko członkom zarządu – to jednak sprawa trudniejsza dowodowo.

2. Odszkodowanie od likwidatorów

Likwidatorzy, którzy podzielili majątek między wspólników przed spłatą znanych im długów albo przed upływem 6 miesięcy, naruszają art. 275 § 2 i art. 286 KSH. Niezależnie od art. 299 KSH wierzyciel może dochodzić od nich naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 300 KSH w zw. z art. 415 KC). Trzeba wtedy wykazać szkodę, winę i związek przyczynowy.

3. Mienie pozostałe po spółce – Skarb Państwa

Jeśli po wykreśleniu zostało mienie, którym spółka nie rozporządziła (np. nieruchomość, rachunek, wierzytelność), z chwilą wykreślenia nabywa je z mocy prawa Skarb Państwa – bez względu na przyczynę wykreślenia (art. 25e ust. 1 ustawy o KRS). Skarb Państwa odpowiada za długi wykreślonej spółki, ale tylko z tego mienia (ust. 2). Uwaga na termin: roszczenia wierzycieli wygasają, jeśli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w ciągu roku od nabycia mienia. Gdy wierzyciel miał już tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, musi w tym roku złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji (ust. 4), a sąd na jego wniosek nada klauzulę przeciwko Skarbowi Państwa (ust. 6). Skarb Państwa reprezentuje starosta właściwy dla ostatniej siedziby spółki (ust. 11).

Wykreślenie spółki bez likwidacji – z urzędu

Nie każda spółka znika z KRS po likwidacji. Sąd rejestrowy może z urzędu wszcząć postępowanie o rozwiązanie podmiotu bez przeprowadzania likwidacji, m.in. gdy oddalono wniosek o upadłość, bo majątek nie wystarcza na koszty postępowania, albo gdy mimo wezwań spółka nie złożyła sprawozdań finansowych za dwa kolejne lata (art. 25a ust. 1 ustawy o KRS).

Sąd ogłasza o wszczęciu takiego postępowania w Monitorze Sądowym i Gospodarczym i wzywa osoby, których interes może sprzeciwiać się rozwiązaniu, do zgłaszania okoliczności w terminie 3 miesięcy (art. 25b ust. 3 i 4). Niezaspokojone długi same w sobie nie blokują wykreślenia (art. 25d ust. 2), ale sąd umarza postępowanie, gdy ustali, że spółka ma zbywalny majątek, prowadzi działalność albo przemawiają za tym inne istotne okoliczności, w szczególności interes wierzyciela (art. 25d ust. 3). Jeśli wiesz o majątku dłużnika, wskaż go sądowi rejestrowemu.

Jak nie przegapić likwidacji dłużnika

• Sprawdzaj KRS stałych kontrahentów – dopisek „w likwidacji” w nazwie i wpis likwidatorów to sygnał alarmowy.
• Przeszukuj Monitor Sądowy i Gospodarczy po numerze KRS dłużnika – tam pojawia się wezwanie wierzycieli i ogłoszenie o postępowaniu z urzędu.
• Nie odkładaj pozwu – każdy miesiąc zwłoki zbliża podział majątku i wykreślenie. Dane pozwanego ustalisz według tekstu kogo pozwać – spółka czy JDG.

Podsumowanie

Likwidacja spółki dłużnika to sygnał, żeby działać szybko, a nie powód do rezygnacji. Zgłoś wierzytelność likwidatorom w terminie 3 miesięcy, a gdy nie płacą – pozwij spółkę, zanim zostanie wykreślona z KRS. Po wykreśleniu zostają roszczenia z art. 299 KSH wobec członków zarządu i likwidatorów, odszkodowanie za bezprawny podział majątku oraz – w ciągu roku – roszczenie wobec Skarbu Państwa z mienia pozostałego po spółce. Żadna z tych dróg nie gwarantuje odzyskania pieniędzy – najbezpieczniej uzyskać tytuł wykonawczy, póki spółka istnieje.