Upadłość konsumencka dłużnika – co może zrobić wierzyciel

Upadłość konsumencka dłużnika nie przekreśla automatycznie Twojej należności, ale zmienia zasady gry. Egzekucja komornicza zostaje z mocy prawa zawieszona, a po uprawomocnieniu się postanowienia o upadłości umorzona. Masz 30 dni od obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ) na zgłoszenie wierzytelności syndykowi. Pieniądze otrzymasz z likwidacji majątku i z planu spłaty – a po jego wykonaniu sąd umorzy resztę długów sprzed upadłości.

Ten tekst dotyczy osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w tym byłych przedsiębiorców. Ogólne zasady upadłości opisujemy w poradniku dłużnik ogłosił upadłość – co robić. Przepisy bez oznaczenia ustawy pochodzą z Prawa upadłościowego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 913).

Kto może ogłosić upadłość konsumencką i czy wierzyciel może ją zablokować

Przepisy o upadłości konsumenckiej (art. 491¹–491²³) stosuje się do osób fizycznych, których upadłości nie ogłasza się według zasad dla przedsiębiorców (art. 491¹ ust. 1). Wniosek składa co do zasady sam dłużnik (art. 491² ust. 3). Wierzyciel może złożyć wniosek tylko wobec byłego przedsiębiorcy, i to w ciągu roku od jego wykreślenia z rejestru albo faktycznego zaprzestania działalności (art. 8 i 9). Postępowanie toczy się nawet wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).

Możliwości zablokowania samego ogłoszenia upadłości są znikome: zażalenie wierzyciela na postanowienie o ogłoszeniu upadłości dotyczy wyłącznie jurysdykcji sądów polskich (art. 54a ust. 1). Sąd nie bada na tym etapie, czy dłużnik zadłużył się z własnej winy – robi to dopiero przy planie spłaty (o tym niżej).

Co dzieje się z egzekucją komorniczą

• Egzekucja wszczęta przed upadłością zostaje zawieszona z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia – umorzona. Kwoty ściągnięte, ale jeszcze niewypłacone, po uprawomocnieniu się postanowienia trafiają do masy upadłości (art. 146 ust. 1 i 2).
• Nowej egzekucji do majątku wchodzącego do masy nie można skierować (art. 146 ust. 3).
• W okresie wykonywania planu spłaty nie można wszcząć egzekucji wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu, poza wyjątkami z art. 491²¹ ust. 2 (art. 491¹⁵ ust. 6).
• Po umorzeniu zobowiązań egzekucja długu sprzed ustalenia planu jest niedopuszczalna, z tymi samymi wyjątkami (art. 491²¹ ust. 3).

Nakaz zapłaty czy wyrok z klauzulą nie traci jednak wartości – to najlepszy dowód w zgłoszeniu wierzytelności.

Do kiedy i jak zgłosić wierzytelność w upadłości konsumenckiej

Sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi przez system teleinformatyczny w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia w KRZ (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3). Zgłoszenie wysłane listem nie wywołuje skutków prawnych (art. 216a ust. 1) – wyjątek dotyczy tylko niektórych wierzycieli, m.in. pracowników i uprawnionych do alimentów (art. 216aa ust. 1).

Kilka zasad, które decydują o kwocie:

• odsetki liczysz do dnia poprzedzającego dzień ogłoszenia upadłości (art. 247 ust. 2) – szybko zrobisz to w kalkulatorze odsetek ustawowych; jeśli dług powstał z umowy z konsumentem, liczysz odsetki ustawowe za opóźnienie, a nie handlowe (handlowe i rekompensata 40 euro mogą wchodzić w grę przy długu z dawnej działalności gospodarczej dłużnika),
• zgłoszenie przerywa bieg przedawnienia (art. 239a),
• spóźnione zgłoszenie kosztuje 15% przeciętnego wynagrodzenia z III kwartału poprzedniego roku – w 2026 r. około 1327,71 zł (art. 235),
• zgłoszenie złożone po złożeniu przez syndyka projektu planu spłaty (albo informacji o przesłankach odmowy lub umorzenia bez planu) pozostawia się bez rozpoznania (art. 491¹⁴ ust. 6).

Wzór treści, formularz w KRZ i listę dowodów omawiamy krok po kroku w tekście zgłoszenie wierzytelności do syndyka.

Projekt planu spłaty – tu wierzyciel ma realny wpływ

Po upływie terminu na zgłoszenia i likwidacji majątku syndyk składa sądowi projekt planu spłaty albo informację, że zachodzą przesłanki odmowy lub umorzenia długów bez planu (art. 491¹⁴ ust. 1). Projekt doręcza się wierzycielom z wezwaniem do zajęcia stanowiska w ciągu 14 dni (art. 491¹⁴ ust. 3). Każdy wierzyciel może też wnieść o przeprowadzenie rozprawy (art. 491¹⁴ ust. 4).

W upadłości konsumenckiej nie stosuje się przepisów o liście wierzytelności ani sprzeciwie do niej (art. 491² ust. 1 wyłącza m.in. art. 244–245 i 253–264). Stanowisko do projektu planu i zażalenie na postanowienie o ustaleniu planu albo o umorzeniu długów bez planu (art. 491¹⁴ ust. 7) to więc Twoje główne narzędzia. Na czynności syndyka (np. sposób sprzedaży majątku) przysługuje dodatkowo skarga do sądu w terminie 7 dni (art. 491¹²a).

Sytuacja	Okres planu spłaty
Zasada	maks. 36 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4)
Niewypłacalność umyślna lub z rażącego niedbalstwa	od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1a)
Dłużnik spłaci co najmniej 50% zobowiązań	maks. 2 lata (art. 491¹⁵ ust. 1c)
Dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań	maks. 1 rok (art. 491¹⁵ ust. 1b)

Do okresu planu co do zasady wlicza się czas od upływu 6 miesięcy od ogłoszenia upadłości do dnia ustalenia planu (art. 491¹⁵ ust. 1d), więc faktyczne raty mogą trwać krócej.

Ustalając plan, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, koszty utrzymania jego i rodziny, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość długów i nie jest związany stanowiskami stron (art. 491¹⁵ ust. 4). W stanowisku warto więc podać konkrety: kwalifikacje i dochody dłużnika, majątek, wydatki niewspółmierne do sytuacji.

Odmowa umorzenia. Sąd odmawia ustalenia planu i umorzenia długów, jeśli dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień (np. trwonił majątek, celowo nie płacił) albo jeśli w ciągu 10 lat przed wnioskiem umorzono mu długi w innej upadłości – chyba że przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne (art. 491¹⁴a ust. 1). Dowody na takie okoliczności możesz przedstawić właśnie w stanowisku.

Umorzenie bez planu i umorzenie warunkowe

Gdy osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez planu (art. 491¹⁶ ust. 1). Jeśli niezdolność nie jest trwała, umorzenie jest warunkowe: przez 5 lat od uprawomocnienia się postanowienia upadły lub wierzyciel może złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty, gdy sytuacja dłużnika się poprawi (art. 491¹⁶ ust. 2a). W tym okresie upadły składa coroczne sprawozdania, a sąd uchyla warunkowe umorzenie m.in. przy zatajeniu dochodów lub ukrywaniu majątku (art. 491¹⁶ ust. 2e i 2g).

Jakie długi nie zostaną umorzone

Po wykonaniu planu sąd umarza zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonane w ramach planu (art. 491²¹ ust. 1). Umorzenie obejmuje także wierzycieli, którzy wierzytelności nie zgłosili. Nie podlegają mu (art. 491²¹ ust. 2):

• zobowiązania alimentacyjne i renty odszkodowawcze za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• orzeczone przez sąd grzywny, a także obowiązki naprawienia szkody, zadośćuczynienia, nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub w związku z poddaniem sprawcy próbie,
• zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
• zobowiązania, które upadły umyślnie zataił, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Zwykła faktura czy pożyczka zostanie więc co do zasady umorzona. Jeśli dłużnik wyprowadzał majątek, sprawdź też tekst dłużnik ukrywa majątek – art. 300 KK.

Kiedy plan spłaty może zostać uchylony

Sąd z urzędu albo na wniosek wierzyciela uchyla plan, gdy upadły go nie wykonuje, nie złożył w terminie rocznego sprawozdania, zataił w nim przychody lub nabyty majątek, bez zgody sądu dokonał czynności mogącej pogorszyć zdolność spłaty albo ukrywał majątek – chyba że uchybienie jest nieznaczne lub dalsze wykonywanie planu uzasadniają względy słuszności lub humanitarne (art. 491²⁰ ust. 1 i 2). Po uchyleniu planu zobowiązania nie podlegają umorzeniu (art. 491²⁰ ust. 3), więc wraca możliwość egzekucji.

Gdy sytuacja dłużnika istotnie się poprawi z innych przyczyn niż wzrost pensji lub dochodów z pracy (np. dziedziczenie), wierzyciel może wnioskować o zmianę planu (art. 491¹⁹ ust. 3). Jeszcze przed planem sąd – także na wniosek wierzyciela – umarza postępowanie, gdy dłużnik nie wskazał lub nie wydał syndykowi majątku albo podał we wniosku nieprawdziwe lub niepełne dane, chyba że uchybienie jest nieistotne albo umorzenie skrzywdziłoby wierzycieli (art. 491¹⁰ ust. 2–3). Umorzenie postępowania oznacza brak umorzenia długów.

Poręczyciel, współdłużnik i małżonek

Plan spłaty nie narusza Twoich praw wobec poręczyciela i współdłużnika upadłego ani hipoteki czy zastawu na mieniu osoby trzeciej (art. 491¹⁵ ust. 5). Tę drogę warto sprawdzić jako pierwszą. Zanim pozwiesz poręczyciela, wyślij mu pismo – wezwanie do zapłaty przygotowane przez prawnika kosztuje 99 zł, a podpisujesz i wysyłasz je sam. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – sprawę opisujesz online w kreatorze pozwu.

Z dniem ogłoszenia upadłości między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości (art. 124 ust. 1). Więcej o długach małżonków w tekście dług małżonka a majątek wspólny.

Ile realnie odzyskasz

Uczciwie: przy upadłości konsumenckiej wierzyciel niezabezpieczony zwykle odzyskuje tylko część długu, a bywa, że nic. Z masy najpierw pokrywa się koszty postępowania, a niezaspokojone koszty plan spłaty co do zasady uwzględnia w pełnej wysokości (art. 491¹⁵ ust. 2). Wysokość rat zależy od dochodów dłużnika ponad koszty utrzymania. Twoja rola to rzetelne zgłoszenie, aktywne stanowisko do planu i kontrola jego wykonania, a równolegle – dochodzenie długu od poręczycieli i współdłużników, w czym może pomóc Pozywacz.pl.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka dłużnika zatrzymuje egzekucję i otwiera 30-dniowy termin na zgłoszenie wierzytelności przez KRZ. O wyniku decyduje plan spłaty: składasz stanowisko do projektu w 14 dni, a na postanowienie – zażalenie. Po wykonaniu planu długi sprzed upadłości są umarzane, poza wyjątkami z art. 491²¹ ust. 2. Celowa niewypłacalność, niewykonywanie planu lub ukrywanie majątku dają podstawę do odmowy umorzenia albo uchylenia planu. Niezależnie od tego sprawdź poręczycieli i współdłużników – wobec nich upadłość nie chroni dłużnika.