W skrócie
Sprawę o zapłatę do 100 000 zł rozpoznaje sąd rejonowy, a gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł – sąd okręgowy (art. 16 i art. 17 pkt 4 KPC); odsetek dochodzonych obok należności głównej nie wlicza się do tej kwoty. Miejscowo właściwy jest co do zasady sąd miejsca zamieszkania pozwanego albo siedziby firmy (art. 27 i 30 KPC), a w sprawach z umowy także sąd miejsca jej wykonania (art. 34 KPC) – z wyjątkiem pozwów przeciwko konsumentom. Pozew w EPU zawsze trafia do e-sądu w Lublinie.
- Granica między sądem rejonowym a okręgowym to 100 000 zł wartości przedmiotu sporu – dokładnie 100 000 zł to jeszcze sąd rejonowy (art. 17 pkt 4 KPC).
- Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek i kosztów żądanych obok należności głównej, ale kilka faktur w jednym pozwie się sumuje (art. 20 i 21 KPC).
- Właściwość ogólna: sąd miejsca zamieszkania pozwanego (art. 27 KPC) albo siedziby spółki (art. 30 KPC). Przeciwko JDG liczy się miejsce zamieszkania przedsiębiorcy, chyba że skorzystasz z art. 33 lub 34 KPC.
- Sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 KPC) i inne sądy z właściwości przemiennej są niedostępne w sprawach przeciwko konsumentom (art. 31 § 2 KPC).
- Pozew złożony do niewłaściwego sądu nie przepada – sąd przekazuje sprawę sądowi właściwemu (art. 200 § 1⁴ KPC), ale tracisz czas.
Stan prawny na 6 października 2026.
Krótko: sprawę o zapłatę do 100 000 zł rozpoznaje sąd rejonowy, a powyżej tej kwoty – sąd okręgowy (art. 16 i art. 17 pkt 4 KPC). Miasto wybierasz co do zasady według miejsca zamieszkania pozwanego albo siedziby jego firmy (art. 27 i 30 KPC). W sporze z umowy z przedsiębiorcą możesz też pozwać przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 KPC), a przedsiębiorcy mogą wskazać sąd w umowie (art. 46 KPC). Wyjątkiem jest EPU – tam pozew zawsze trafia do e-sądu w Lublinie.
Wybór sądu to jeden z pierwszych kroków, jakie opisujemy w przewodniku sprawa o zapłatę – przebieg krok po kroku. Pomyłka nie kończy sprawy, ale potrafi ją opóźnić o kilka tygodni lub miesięcy.
Sąd rejonowy czy okręgowy – próg 100 000 zł
O tym, czy pozew złożyć do sądu rejonowego, czy okręgowego (tzw. właściwość rzeczowa), decyduje w sprawach o zapłatę wartość przedmiotu sporu:
| Wartość przedmiotu sporu | Sąd pierwszej instancji | Podstawa |
|---|---|---|
| do 100 000 zł (włącznie) | sąd rejonowy | art. 16 KPC |
| powyżej 100 000 zł | sąd okręgowy | art. 17 pkt 4 KPC |
| dowolna kwota w EPU | Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie | art. 17 pkt 4 KPC (wyłączenie EPU) |
Przepis mówi o wartości, która „przewyższa sto tysięcy złotych”. Faktura na dokładnie 100 000 zł to więc jeszcze sąd rejonowy.
Jak policzyć tę wartość:
- kwota z pozwu – w sprawie o pieniądze wartością przedmiotu sporu jest dochodzona kwota (art. 19 § 1 KPC),
- bez odsetek i kosztów – odsetek, pożytków i kosztów żądanych obok roszczenia głównego nie wlicza się (art. 20 KPC). Dług 95 000 zł plus 8 000 zł odsetek to wciąż sąd rejonowy,
- kilka roszczeń się sumuje – jeśli w jednym pozwie dochodzisz zapłaty kilku faktur, liczy się ich łączna kwota (art. 21 KPC). Trzy faktury po 40 000 zł to 120 000 zł, czyli sąd okręgowy,
- same odsetki – jeśli dłużnik zapłacił fakturę po terminie i pozywasz już tylko o odsetki, stają się one roszczeniem głównym i to one wyznaczają wartość sporu. Gdy odsetki za przeszły okres wyliczasz kwotowo obok należności głównej, co do zasady nadal ich nie wliczasz, choć praktyka sądów bywa tu niejednolita – przy kwotach blisko progu warto to sprawdzić przed złożeniem pozwu.
Sąd może sprawdzić wartość przedmiotu sporu podaną w pozwie, a po doręczeniu pozwu – tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 25 KPC). Odsetki do dnia zapłaty łatwo policzysz w darmowym kalkulatorze odsetek ustawowych. Od wartości przedmiotu sporu zależy też opłata sądowa – stawki omawia tekst ile kosztuje pozew o zapłatę na blogu Pozywacz.pl.
Wydział cywilny czy gospodarczy
Gdy obie strony są przedsiębiorcami, a spór dotyczy ich działalności (np. niezapłacona faktura B2B), sprawa jest sprawą gospodarczą (art. 458² § 1 pkt 1 KPC). Takie sprawy rozpoznają wydziały gospodarcze sądów rejonowych i okręgowych według przepisów działu o postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 458¹ KPC). Sprawą gospodarczą są też m.in. spory z umów o roboty budowlane i z umów leasingu – te dwie grupy trafiają do sądu gospodarczego nawet wtedy, gdy jedną ze stron jest konsument, choć wtedy bez szczególnych przepisów o postępowaniu gospodarczym (art. 458¹ § 1 KPC).
Próg 100 000 zł działa tak samo: faktura B2B na 60 000 zł trafi do wydziału gospodarczego sądu rejonowego, a na 150 000 zł – do wydziału gospodarczego sądu okręgowego. Uwaga: wydziału gospodarczego nie ma w każdym sądzie rejonowym (ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych pozwala je tworzyć, ale nie nakazuje, art. 12 § 1 pkt 5). Często jeden wydział obsługuje obszar kilku sądów rejonowych, więc sprawdź, który sąd rozpoznaje sprawy gospodarcze dla miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego. Postępowanie gospodarcze ma swoje rygory, np. ścisłe zasady powoływania dowodów, dlatego tryb warto ustalić przed napisaniem pozwu.
W jakim mieście złożyć pozew – właściwość miejscowa
Zasada: sąd pozwanego
Pozew składa się do sądu, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 KPC), a przeciwko spółce, fundacji czy innej osobie prawnej – według miejsca siedziby (art. 30 KPC). Siedzibę spółki sprawdzisz w KRS.
Uwaga na jednoosobowe działalności gospodarcze. Przedsiębiorca prowadzący JDG jest osobą fizyczną, więc z mocy art. 27 KPC liczy się jego miejsce zamieszkania, a nie adres firmy z CEIDG. Więcej o ustalaniu pozwanego piszemy w tekście kogo pozwać – spółkę czy JDG.
Alternatywy: miejsce wykonania umowy i oddział
Obok sądu pozwanego możesz wybrać inny sąd, jeśli pozwala na to przepis o tzw. właściwości przemiennej (art. 31 § 1 KPC). W sprawach o zapłatę najważniejsze są dwa:
- sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 KPC) – dla pozwu o wykonanie umowy. Za miejsce wykonania uważa się miejsce spełnienia świadczenia charakterystycznego: przy sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce, do którego towar dostarczono lub miał zostać dostarczony, a przy usługach – miejsce, w którym je świadczono lub miały być świadczone. Nie chodzi więc o miejsce zapłaty. W razie wątpliwości miejsce wykonania powinno wynikać z dokumentu (art. 34 § 3 KPC),
- sąd zakładu głównego lub oddziału przedsiębiorcy (art. 33 KPC) – jeśli roszczenie wiąże się z działalnością tego zakładu lub oddziału.
Przykład: firma z Poznania wykonała remont biura w Krakowie dla spółki z Gdańska. Może pozwać przed sąd w Gdańsku (siedziba) albo w Krakowie (miejsce świadczenia usługi). Wybór należy do powoda (art. 43 § 1 KPC).
Wyjątek: pozwany konsument
Przepisów o właściwości przemiennej nie stosuje się w sprawach przeciwko konsumentom (art. 31 § 2 KPC). Jeśli pozywasz osobę prywatną, właściwy jest wyłącznie sąd jej miejsca zamieszkania (lub inny wskazany w przepisach o właściwości ogólnej). Różnice między dochodzeniem należności od firmy i od konsumenta omawiamy w artykule windykacja konsumenta a firmy.
Umowa o właściwość sądu (klauzula prorogacyjna)
Strony mogą na piśmie poddać spór sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy (art. 46 § 1 KPC). Typowy zapis w umowie B2B brzmi: „spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby wykonawcy”.
Co warto wiedzieć o takiej klauzuli:
- zmienia tylko właściwość miejscową – miasto, ale nie szczebel sądu. Sprawy o 150 000 zł nie przeniesiesz umową do sądu rejonowego,
- wskazany sąd jest co do zasady wyłącznie właściwy – chyba że strony postanowiły inaczej albo powód złożył pozew w EPU,
- musi dotyczyć oznaczonego stosunku prawnego, np. konkretnej umowy, i mieć formę pisemną,
- nie może zmienić właściwości wyłącznej (art. 46 § 2 KPC), np. w sprawach o własność nieruchomości – w sporach o zapłatę to rzadko problem,
- wobec konsumenta zwykle nie działa – postanowienie narzucające konsumentowi sąd, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, w razie wątpliwości uznaje się za niedozwolone (art. 385³ pkt 23 KC).
Przed złożeniem pozwu przeczytaj więc ogólne warunki i umowę – klauzula o sądzie często kryje się na ostatniej stronie.
Sąd w EPU – zawsze Lublin
W elektronicznym postępowaniu upominawczym właściwość jest prosta: pozew składasz przez portal e-sądu do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, niezależnie od kwoty i adresu dłużnika. EPU jest wyraźnie wyłączone z progu 100 000 zł (art. 17 pkt 4 KPC).
Problem pojawia się po sprzeciwie. Sąd umarza wtedy postępowanie w zakresie, w którym nakaz utracił moc (art. 505³⁶ KPC), a Ty musisz złożyć nowy pozew – tym razem do sądu właściwego według zasad opisanych wyżej. Jeśli zrobisz to w ciągu 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu, skutki wniesienia pozwu (w tym przerwanie przedawnienia) liczą się od dnia pozwu w EPU (art. 505³⁷ § 2 KPC). Kiedy EPU się opłaca, a kiedy lepiej od razu iść do sądu tradycyjnego, opisujemy w porównaniu EPU czy pozew tradycyjny.
Najczęstsze błędy i ich skutki
- Pozew do sądu powoda zamiast pozwanego.
- Adres firmy JDG zamiast miejsca zamieszkania – przy braku podstawy z art. 33 lub 34 KPC sąd może uznać się za niewłaściwy.
- Doliczenie odsetek do wartości sporu – może sztucznie „przepchnąć” sprawę ponad 100 000 zł, do sądu okręgowego.
- Pominięcie klauzuli prorogacyjnej – pozwany podniesie zarzut i sprawa pojedzie do innego miasta.
- Sąd miejsca wykonania umowy przeciwko konsumentowi – to niedopuszczalne (art. 31 § 2 KPC).
Skutek jest podobny: sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekazuje sprawę sądowi właściwemu (art. 200 § 1⁴ KPC), a czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy (art. 200 § 3 KPC). Pozew nie przepada, ale przekazanie akt i ponowne nadanie sprawie biegu oznacza opóźnienie. Właściwość rzeczową (rejonowy/okręgowy) sąd bada z urzędu w każdym stanie sprawy. Niewłaściwość miejscową, którą strony mogłyby usunąć umową, sąd bada z urzędu tylko do doręczenia pozwu, a później wyłącznie na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (art. 200 § 1¹ i § 1² KPC).
Jeśli nie chcesz samodzielnie rozstrzygać, który sąd i wydział wpisać w nagłówku, możesz powierzyć to prawnikowi. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – z ustaleniem właściwego sądu i trybu. Sprawę opisujesz online, a pozew o zapłatę za 299 zł dostajesz bez wizyty w kancelarii.
Podsumowanie
- Do 100 000 zł – sąd rejonowy, powyżej – sąd okręgowy (art. 16, art. 17 pkt 4 KPC). Odsetek obok należności głównej nie wliczasz, kilka faktur sumujesz.
- Spór między przedsiębiorcami trafia do wydziału gospodarczego (art. 458¹ i 458² KPC).
- Miasto: co do zasady miejsce zamieszkania lub siedziba pozwanego (art. 27, 30 KPC); przy umowie z przedsiębiorcą także miejsce jej wykonania (art. 34 KPC).
- Wobec konsumenta zostaje tylko sąd jego miejsca zamieszkania (art. 31 § 2 KPC), a klauzula o innym sądzie zwykle jest niedozwolona.
- Klauzula prorogacyjna w umowie B2B zmienia miasto, ale nie szczebel sądu (art. 46 KPC).
- W EPU zawsze Lublin, ale po sprzeciwie nowy pozew składasz już do sądu właściwego – najlepiej w ciągu 3 miesięcy.
Jeśli wolisz, żeby te kwestie sprawdził prawnik, Pozywacz.pl przygotuje gotowy pozew wraz z prawidłowo oznaczonym sądem.
Najczęstsze pytania
Do jakiej kwoty pozew o zapłatę składa się do sądu rejonowego?
Do 100 000 zł włącznie. Sąd okręgowy jest właściwy dopiero wtedy, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł (art. 17 pkt 4 KPC). Odsetek i kosztów dochodzonych obok należności głównej nie dolicza się do tej kwoty (art. 20 KPC).
Czy mogę pozwać dłużnika w sądzie w moim mieście?
Co do zasady nie – pozew składa się do sądu miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego (art. 27 i 30 KPC). W sporze z umowy z przedsiębiorcą możesz wybrać sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 KPC), a strony mogą na piśmie umówić się na inny sąd (art. 46 KPC) – wobec konsumenta taka klauzula zwykle jest jednak niedozwolona. W EPU sąd jest jeden dla całej Polski – Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie.
Co się stanie, jeśli złożę pozew do niewłaściwego sądu?
Sąd nie odrzuci pozwu, tylko przekaże sprawę sądowi właściwemu (art. 200 § 1⁴ KPC), a czynności dokonane wcześniej pozostają w mocy. Skutkiem jest głównie opóźnienie. Niewłaściwość miejscową, którą strony mogłyby usunąć umową, sąd bada z urzędu tylko do doręczenia pozwu, a później wyłącznie na zarzut pozwanego.
Czy klauzula o sądzie właściwym w umowie z konsumentem jest ważna?
Postanowienie, które narzuca konsumentowi sąd niewłaściwy miejscowo według ustawy, w razie wątpliwości uważa się za niedozwolone (art. 385³ pkt 23 KC). Przeciwko konsumentowi bezpiecznie jest pozywać przed sąd jego miejsca zamieszkania.
Kiedy sprawą o zapłatę zajmie się wydział gospodarczy?
Gdy spór dotyczy stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie ich działalności gospodarczej oraz w innych sprawach wymienionych w art. 458² § 1 KPC, np. z umów o roboty budowlane. Takie sprawy rozpoznają wydziały gospodarcze sądów rejonowych i okręgowych według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 458¹ KPC).