Przerwanie biegu przedawnienia – wszystkie sposoby (art. 123 KC)

Bieg przedawnienia przerywają dwie rzeczy: czynność wierzyciela przed sądem lub komornikiem (pozew, wniosek egzekucyjny, wniosek o zabezpieczenie) oraz uznanie długu przez dłużnika (art. 123 § 1 KC). Po przerwaniu termin liczy się od nowa, w pełnej długości (art. 124 KC). Wezwanie do zapłaty, maile i telefony przedawnienia nie przerywają, a mediacja i zawezwanie do próby ugodowej jedynie je wstrzymują. Poniżej omawiamy wszystkie sposoby przerwania biegu przedawnienia i pułapki, przez które przerwanie okazuje się nieskuteczne.

Jeśli nie wiesz jeszcze, jaki termin dotyczy Twojego roszczenia, zacznij od tabeli terminów przedawnienia.

Co mówi art. 123 KC

Zgodnie z art. 123 § 1 KC bieg przedawnienia przerywa się:

1. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
2. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Dawny pkt 3 – wszczęcie mediacji – został uchylony. Od 30 czerwca 2022 r. mediacja nie przerywa przedawnienia, tylko je wstrzymuje (więcej niżej).

Przerwanie a wstrzymanie przedawnienia – różnica

To rozróżnienie decyduje o tym, ile czasu Ci zostaje:

	Przerwanie (art. 123–124 KC)	Wstrzymanie / zawieszenie (art. 121 KC)
Co się dzieje z terminem	Biegnie od nowa, w pełnej długości	Stoi w miejscu, potem biegnie dalej
Przykłady	pozew, EPU, wniosek egzekucyjny, wniosek o zabezpieczenie, uznanie długu	mediacja, zawezwanie do próby ugodowej, siła wyższa, roszczenia między małżonkami
Ile zyskujesz	cały nowy termin (np. 3 lata)	tylko czas trwania przeszkody

Art. 121 KC stanowi, że bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu m.in. co do roszczeń objętych umową o mediację – przez czas trwania mediacji (pkt 5) oraz co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego (pkt 6). Jeżeli do końca terminu zostały 2 miesiące, a postępowanie pojednawcze trwało 4 miesiące, po jego zakończeniu nadal masz tylko 2 miesiące – nie 3 lata.

Czynności przed sądem lub komornikiem, które przerywają przedawnienie

Pozew o zapłatę (także w EPU)

Najpewniejszy sposób. Przerwanie następuje z chwilą wniesienia pozwu, a nadanie go w placówce Poczty Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem do sądu (art. 165 § 2 KPC). Dotyczy to również pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Pamiętaj, że pozew o część kwoty przerywa przedawnienie co do zasady tylko w zakresie dochodzonej części – resztę roszczenia trzeba pilnować osobno.

Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę za 299 zł w ciągu 7 dni, bez wizyt w kancelarii – to dobre rozwiązanie, gdy termin przedawnienia jest blisko, a nie chcesz ryzykować błędów formalnych.

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia

Art. 123 § 1 pkt 1 KC wprost wymienia czynności podjęte w celu zabezpieczenia roszczenia. Wniosek o zabezpieczenie (np. zajęcie rachunku dłużnika przed wyrokiem) można złożyć przed wniesieniem pozwu – wtedy sąd, udzielając zabezpieczenia, wyznacza termin na wniesienie pozwu, nie dłuższy niż dwa tygodnie, pod rygorem upadku zabezpieczenia (art. 733 § 1 KPC). Wierzyciel musi uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny w zabezpieczeniu (art. 730¹ KPC), więc nie jest to „sposób na kupienie czasu” w każdej sprawie.

Wniosek o wszczęcie egzekucji

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego przedawnienie przerywa wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji. W toku egzekucji termin nie biegnie, a po jej zakończeniu (np. umorzeniu jako bezskutecznej) liczy się na nowo. Szczegóły – w przewodniku po egzekucji komorniczej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że przedawnienie przerywa wniosek o nadanie klauzuli wykonalności (uchwała SN z 16 stycznia 2004 r., III CZP 101/03) – nowy termin biegnie wtedy od zakończenia postępowania klauzulowego. W EPU klauzulę nadaje się z urzędu (art. 782 § 2 KPC), więc wniosek nie jest potrzebny.

Inne czynności

Przedawnienie przerywa również pozew przed sądem polubownym (arbitrażowym), który art. 123 § 1 pkt 1 KC wymienia wprost. Sąd Najwyższy przyjmuje też, że przerywa je zgłoszenie wierzytelności sędziemu-komisarzowi w postępowaniu upadłościowym – nowy termin biegnie wtedy dopiero po zakończeniu lub umorzeniu upadłości. Decyduje kryterium z art. 123 § 1 pkt 1 KC: czynność musi być podjęta przed właściwym organem i bezpośrednio zmierzać do dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia konkretnego roszczenia.

Kiedy pozew lub wniosek NIE przerywa przedawnienia

Sama czynność to nie wszystko – przepisy procesowe w kilku sytuacjach odbierają jej skutki:

• Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa (art. 203 § 2 KPC). Jeśli dłużnik obiecał zapłatę, a Ty cofniesz pozew, zanim pieniądze wpłyną, możesz zostać z przedawnionym roszczeniem.
• Pozew zwrócony z powodu braków formalnych lub nieuiszczonej opłaty nie wywołuje skutków (art. 130 § 2 KPC). Jeśli sąd wezwie Cię do uzupełnienia braków lub opłaty, a zrobisz to w terminie tygodniowym, pozew wywołuje skutki od dnia pierwotnego wniesienia (art. 130 § 3 KPC).
• Umorzenie EPU: jeżeli w ciągu 3 miesięcy od umorzenia elektronicznego postępowania upominawczego wniesiesz pozew w zwykłym trybie, skutki liczą się od dnia wniesienia pozwu w EPU (art. 505³⁷ § 2 KPC). Po tym terminie ochrona przepada.
• Odmowa wszczęcia egzekucji – wniosek egzekucyjny nie wywołuje wtedy skutków (art. 800¹ § 2 KPC).
• Dłużnicy solidarni: przerwanie wobec jednego z nich nie działa wobec pozostałych (art. 372 KC). Pozywając tylko spółkę, nie przerywasz przedawnienia wobec współdłużnika solidarnego.

Uznanie długu – przerwanie bez sądu

Uznanie roszczenia (art. 123 § 1 pkt 2 KC) to najtańszy sposób przerwania przedawnienia. Może być:

• właściwe – wyraźne oświadczenie dłużnika, np. podpisane uznanie długu albo potwierdzenie salda,
• niewłaściwe – zachowanie, z którego wynika, że dłużnik wie o długu i go nie kwestionuje, np. prośba o rozłożenie na raty, prośba o odroczenie terminu, częściowa zapłata ze wskazaniem faktury.

Uznanie musi pochodzić od dłużnika lub osoby upoważnionej do jego reprezentacji i dotyczyć konkretnego długu. Milczenie nie jest uznaniem. Gotowy tekst oświadczenia znajdziesz we wzorze uznania długu. Ustną obietnicę zapłaty od razu potwierdź mailem z kwotą i numerem faktury – odpowiedź dłużnika będzie dowodem uznania.

Uwaga: uznanie złożone po upływie terminu nie przerywa przedawnienia, bo nie ma już czego przerywać. W zależności od treści może natomiast zostać ocenione jako zrzeczenie się zarzutu przedawnienia (art. 117 § 2 KC) – to ocena zależna od okoliczności sprawy.

Co nie przerywa biegu przedawnienia

• Wezwanie do zapłaty – nawet wysłane listem poleconym, kilkukrotnie lub przez prawnika.
• Maile, SMS-y i telefony bez odpowiedzi dłużnika.
• Wpis dłużnika do biura informacji gospodarczej albo na giełdę długów.
• Zlecenie sprawy firmie windykacyjnej.
• Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej – one tylko wstrzymują bieg (art. 121 pkt 5 i 6 KC).

Wezwanie ma jednak sens: odpowiedź dłużnika na nie często zawiera uznanie długu, a dowód próby polubownego rozwiązania sporu przyda się w pozwie. Jeśli chcesz, żeby pismo było dopracowane, prawnik przygotuje wezwanie do zapłaty za 99 zł – podpisujesz je i wysyłasz sam.

Jak liczyć termin po przerwaniu (art. 124 KC)

Art. 124 § 1 KC: po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Art. 124 § 2 KC dodaje, że jeśli przerwała je czynność w postępowaniu przed sądem lub komornikiem, nowy termin zaczyna biec dopiero po zakończeniu tego postępowania.

Przykład z uznaniem. Faktura B2B objęta podstawowym 3-letnim terminem (art. 118 KC) z terminem płatności 20 maja 2023 r. przedawniłaby się 31 grudnia 2026 r. (koniec roku – art. 118 zd. 2 KC). Dłużnik 10 lutego 2026 r. prosi mailem o rozłożenie długu na raty. To uznanie niewłaściwe – nowy 3-letni termin biegnie od tego dnia i – ponieważ do nowego terminu także stosuje się art. 118 zd. 2 KC – co do zasady kończy się z końcem roku, w którym upływa, czyli 31 grudnia 2029 r. Przy terminach 2-letnich (np. sprzedaż towarów) stosowanie reguły końca roku jest sporne, więc bezpieczniej działać przed datą kalendarzową.

Przykład z pozwem. Wierzyciel wnosi pozew, sąd wydaje nakaz zapłaty, który się uprawomocnia. Od tej chwili roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem przedawnia się co do zasady po 6 latach (art. 125 § 1 KC). Ten termin znów można przerwać wnioskiem egzekucyjnym.

Datę możesz policzyć ręcznie albo sprawdzić, ile zostało czasu, w bezpłatnym kalkulatorze przedawnienia. Pamiętaj o wyjątkach: część faktur przedawnia się po 2 latach (sprzedaż towarów – art. 554 KC, dzieło – art. 646 KC), co opisujemy w tekście po ilu latach przedawnia się faktura.

Co zrobić, gdy termin się kończy

1. Policz termin z uwzględnieniem wcześniejszych uznań i okresów wstrzymania.
2. Jeśli zostało kilka miesięcy – poproś o uznanie długu lub porozumienie ratalne na piśmie.
3. Jeśli zostało kilka tygodni albo dłużnik milczy – wnieś pozew (lub wniosek o zabezpieczenie). Nie licz na mediację ani zawezwanie do próby ugodowej, bo nie dadzą Ci nowego terminu.
4. Dopilnuj, żeby pozew był kompletny i opłacony – zwrot pisma oznacza utratę skutku przerwania.
5. Nie cofaj pozwu, dopóki pieniądze nie wpłyną na konto.

Wobec konsumenta sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu (art. 117 § 2¹ KC), więc tu margines błędu jest najmniejszy. Jak przygotować pozew i ile to kosztuje, opisuje poradnik ile kosztuje pozew o zapłatę.

Podsumowanie

Przerwanie biegu przedawnienia daje wierzycielowi pełny nowy termin, ale tylko wtedy, gdy nastąpi przez czynność przed sądem, komornikiem lub innym właściwym organem (pozew, EPU, wniosek o zabezpieczenie, wniosek egzekucyjny) albo przez uznanie długu przez dłużnika (art. 123 § 1 KC). Po przerwaniu termin biegnie na nowo, a po czynności sądowej – od zakończenia postępowania (art. 124 KC). Wezwanie do zapłaty niczego nie przerywa, a mediacja i zawezwanie do próby ugodowej tylko wstrzymują bieg przedawnienia (art. 121 KC). Uważaj na pozew cofnięty lub zwrócony – nie wywołuje skutków. Gdy czas się kończy, pozew o zapłatę przygotowany przez prawnika na Pozywacz.pl pozwala przerwać przedawnienie bez ryzyka błędów formalnych.