Przedawnienie roszczeń wobec konsumentów – co zmieniło się w 2018 r.

Jeśli Twoim dłużnikiem jest konsument, przedawnienie roszczeń wobec konsumenta działa przeciwko Tobie automatycznie. Od 9 lipca 2018 r. po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi (art. 117 § 2¹ KC), a sąd sprawdza to z urzędu – nawet gdy dłużnik milczy, nie złożył sprzeciwu i nie przyszedł na rozprawę. Jedyną furtką jest art. 117¹ KC, który pozwala sądowi wyjątkowo pominąć upływ terminu ze względów słuszności. Dla małych firm sprzedających klientom indywidualnym oznacza to jedno: termin trzeba pilnować, zanim pozew trafi do sądu.

Wszystkie terminy przedawnienia zebraliśmy w artykule terminy przedawnienia roszczeń – tabela. Tutaj skupiamy się na tym, co jest szczególne w sprawach z konsumentami.

Co zmieniło się 9 lipca 2018 r.

Nowelizację wprowadziła ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1104). Najważniejsze zmiany dla wierzycieli:

Kwestia	Do 8.07.2018	Od 9.07.2018
Ogólny termin przedawnienia (art. 118 KC)	10 lat	6 lat
Termin dla roszczeń z działalności gospodarczej i okresowych	3 lata	3 lata (bez zmian)
Koniec terminu	dzień, w którym mija termin	ostatni dzień roku kalendarzowego (gdy termin ≥ 2 lata)
Przedawnienie wobec konsumenta	tylko na zarzut dłużnika	z urzędu (art. 117 § 2¹ KC)
Wyjątek ze względów słuszności	brak (sądy korzystały z art. 5 KC)	art. 117¹ KC
Roszczenie stwierdzone wyrokiem (art. 125 § 1 KC)	10 lat	6 lat
Data wymagalności w pozwie	niewymagana	obowiązkowa (art. 187 § 1 pkt 1¹ KPC)

Dla przedsiębiorcy, który sprzedaje osobom prywatnym, sama długość terminu zwykle się nie zmieniła – roszczenia z działalności gospodarczej przedawniały się i przedawniają po 3 latach, a ze sprzedaży towarów po 2 latach (art. 554 KC). Zmienił się natomiast sposób, w jaki sąd traktuje przedawnienie.

Na czym polega przedawnienie z urzędu (art. 117 § 2¹ KC)

W relacjach między firmami (a także między osobami prywatnymi) obowiązuje art. 117 § 2 KC: po upływie terminu dłużnik może uchylić się od zapłaty, ale musi to zrobić sam – podnosząc zarzut przedawnienia. Jeśli tego nie zrobi, sąd zasądzi także przedawniony dług.

Wobec konsumenta ta zasada nie działa. Art. 117 § 2¹ KC stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W praktyce:

• sąd sprawdza datę wymagalności i termin przedawnienia sam, na podstawie pozwu i dokumentów,
• przedawnione roszczenie zostanie co do zasady oddalone, nawet gdy pozwany nie złoży sprzeciwu ani odpowiedzi na pozew,
• dotyczy to również wierzytelności kupionych przez fundusze sekurytyzacyjne – cesja nie zmienia tego, że dłużnikiem jest konsument, a status dłużnika ocenia się według umowy zawartej z pierwotnym wierzycielem.

Konsument to osoba fizyczna, która zawiera z przedsiębiorcą czynność prawną niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ KC). Dlatego art. 117 § 2¹ KC co do zasady nie obejmuje długów między dwiema osobami prywatnymi (np. pożyczki od znajomego) – tam przedawnienie uwzględnia się na zarzut. Rozszerzenie części ochrony konsumenckiej na przedsiębiorców jednoosobowych (art. 385⁵ KC) dotyczy tylko wskazanych tam przepisów o klauzulach niedozwolonych, a nie art. 117 § 2¹ KC – wobec osoby prowadzącej JDG, której umowa wiązała się bezpośrednio z działalnością, przedawnienie uwzględnia się dopiero na zarzut. Jeśli jednak przedsiębiorca kupił coś prywatnie, w tej transakcji jest konsumentem.

Przykład

Klient indywidualny nie zapłacił raty z umowy pożyczki zawartej z firmą pożyczkową. Rata była wymagalna 20 maja 2022 r. Roszczenie związane z działalnością gospodarczą przedawnia się po 3 latach, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku (art. 118 KC) – czyli 31 grudnia 2025 r. Pozew złożony w 2026 r. sąd co do zasady oddali, choćby pożyczkobiorca w ogóle nie zareagował. Przy sprzedaży towarów termin wynosi 2 lata i to, czy on również kończy się z końcem roku, jest sporne – tam pozywaj przed upływem 2 lat liczonych kalendarzowo. Jeśli nie chcesz liczyć ręcznie, sprawdź przedawnienie roszczenia w darmowym kalkulatorze.

Kiedy sąd może nie uwzględnić przedawnienia (art. 117¹ KC)

Art. 117¹ § 1 KC pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Zgodnie z § 2 sąd powinien rozważyć w szczególności:

1. długość terminu przedawnienia – przy krótkich terminach łatwiej o usprawiedliwienie niewielkiego spóźnienia,
2. czas, jaki minął od upływu terminu do dochodzenia roszczenia,
3. przyczyny, dla których wierzyciel nie dochodził roszczenia, w tym wpływ zachowania dłużnika na opóźnienie – np. gdy konsument zwodził wierzyciela obietnicami zapłaty albo ukrywał miejsce pobytu.

To narzędzie dla sytuacji naprawdę wyjątkowych, a nie sposób na naprawienie zwykłego zaniedbania. Jeśli chcesz z niego skorzystać, opisz w pozwie konkretne okoliczności i przedstaw dowody (korespondencję, potwierdzenia rozmów). W sprawach konsumenckich przedsiębiorca musi powołać wszystkie twierdzenia i dowody już w pozwie (art. 458¹⁵ KPC) – argumenty dołożone później sąd może pominąć. Nie dotyczy to EPU.

Przepisy przejściowe: co z długami sprzed 9 lipca 2018 r.

Art. 5 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. rozstrzyga, jak traktować wcześniejsze roszczenia:

• ust. 1 – do roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r. i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się nowe przepisy KC,
• ust. 2 – jeśli nowy termin jest krótszy (np. 6 lat zamiast 10), biegnie on od 9 lipca 2018 r.; gdy jednak według starego terminu przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, decyduje ten wcześniejszy termin,
• ust. 3 – do roszczeń przysługujących konsumentowi (np. konsument przeciwko bankowi), powstałych przed 9 lipca 2018 r. i wtedy nieprzedawnionych, z terminami z art. 118 i art. 125 § 1 KC stosuje się dawne przepisy – czyli m.in. termin 10-letni,
• ust. 4 – roszczenia przeciwko konsumentom, które były już przedawnione, a co do których do 9 lipca 2018 r. nie podniesiono zarzutu przedawnienia, od tego dnia podlegają nowym skutkom przedawnienia.

Praktyczny wniosek z ust. 4: kupując lub dochodząc starych długów konsumenckich, nie da się liczyć na to, że dłużnik nie podniesie zarzutu. Sąd uwzględni przedawnienie sam. Ust. 3 działa w drugą stronę – chroni konsumenta jako wierzyciela, a nie przedsiębiorcę dochodzącego zapłaty.

Przedawnienie długu konsumenta a EPU

W elektronicznym postępowaniu upominawczym można dochodzić tylko roszczeń, które stały się wymagalne w okresie 3 lat przed dniem wniesienia pozwu (art. 505²⁹ᵃ KPC). To limit niezależny od terminu przedawnienia: dług z terminem przypadającym 31 grudnia może być jeszcze nieprzedawniony, a mimo to nie zmieścić się w EPU, jeśli od wymagalności minęło ponad 3 lata.

Pozew w EPU, jak każdy pozew o zasądzenie, musi zawierać datę wymagalności roszczenia (art. 187 § 1 pkt 1¹ KPC). Na tej podstawie referendarz lub sędzia sprawdza przedawnienie wobec konsumenta już przy wydawaniu nakazu – przedawnione roszczenie może zostać uznane za oczywiście bezzasadne (art. 499 pkt 1 w zw. z art. 505²⁸ § 1 KPC). W EPU skutkiem braku podstaw do wydania nakazu jest umorzenie postępowania (art. 505³³ KPC). Przepisów działu o sprawach konsumenckich (art. 458¹⁴–458¹⁶ KPC) w EPU się nie stosuje. Gdy konsument wniesie sprzeciw, sąd umarza postępowanie (art. 505³⁶ KPC), a sprawa nie trafia do zwykłego sądu automatycznie – trzeba w ciągu 3 miesięcy złożyć nowy pozew, żeby zachować skutki wniesienia pozwu w EPU, m.in. przerwę przedawnienia (art. 505³⁷ § 2 KPC). W takim pozwie obowiązują już wymogi spraw konsumenckich, w tym powołanie wszystkich twierdzeń i dowodów. Szczegóły procedury opisujemy w tekście EPU krok po kroku.

Co może zrobić wierzyciel, zanim upłynie termin

Przedawnienie z urzędu nie zmienia tego, co przerywa jego bieg – zmienia tylko konsekwencje spóźnienia. Dlatego:

1. Ustal datę wymagalności każdej faktury, raty czy rachunku i dopasuj termin (2 lata przy sprzedaży towarów, co do zasady 3 lata przy innych roszczeniach z działalności). Więcej o liczeniu w artykule przedawnienie faktury.
2. Wyślij wezwanie do zapłaty – samo nie przerywa przedawnienia, ale bywa konieczne przed pozwem i często kończy sprawę. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje wezwanie do zapłaty za 99 zł, które podpisujesz i wysyłasz sam.
3. Postaraj się o uznanie długu. Prośba konsumenta o raty czy pisemne potwierdzenie zadłużenia przed upływem terminu przerywa jego bieg (art. 123 § 1 pkt 2 KC) i termin biegnie od nowa. Wzór znajdziesz w tekście uznanie długu – wzór.
4. Złóż pozew z zapasem. Pozew przerywa przedawnienie (art. 123 § 1 pkt 1 KC). Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej tylko wstrzymują jego bieg (art. 121 pkt 5 i 6 KC).

Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – w sprawie przeciwko konsumentowi ze wszystkimi twierdzeniami i dowodami już w pozwie, jak wymaga art. 458¹⁵ KPC. Wystarczy opisać sprawę w kreatorze. Koszty sądowe zestawia poradnik ile kosztuje pozew o zapłatę.

Czy przedawniony dług konsumenta przepada

Nie. Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia długu – wyklucza tylko jego przymusowe dochodzenie. Jeśli konsument dobrowolnie zapłaci przedawnioną należność, nie może później żądać zwrotu (art. 411 pkt 3 KC). Można więc nadal przypominać o zaległości, ale bez sugerowania, że sąd czy komornik mogą jeszcze cokolwiek wyegzekwować. Uznanie długu złożone przez konsumenta już po upływie terminu nie przerywa przedawnienia, bo termin już minął. Czy takie oświadczenie można potraktować jak zrzeczenie się korzyści z przedawnienia i na tej podstawie skutecznie pozwać, jest w orzecznictwie i doktrynie sporne – nie opieraj na tym strategii.

Podsumowanie

Od 9 lipca 2018 r. przedawnienie długu konsumenta sąd uwzględnia z urzędu (art. 117 § 2¹ KC), także w sprawach o długi powstałe wcześniej, o ile dłużnik nie podniósł wcześniej zarzutu (art. 5 ust. 4 ustawy z 13 kwietnia 2018 r.). Art. 117¹ KC pozwala wyjątkowo pominąć upływ terminu, ale tylko ze względów słuszności i po ocenie zachowania obu stron. Długi klientów indywidualnych wobec firm przedawniają się co do zasady po 3 latach, a przy sprzedaży towarów po 2 latach, a w EPU zmieszczą się tylko roszczenia wymagalne w ciągu ostatnich 3 lat. Policz termin dla każdej należności – choćby w narzędziach na Pozywacz.pl – a gdy zbliża się jego koniec, nie czekaj na obietnice dłużnika – złóż pozew.