Zawezwanie do próby ugodowej a przedawnienie – czy to nadal działa?

Zawezwanie do próby ugodowej od 30 czerwca 2022 r. nie przerywa przedawnienia – tylko wstrzymuje jego bieg na czas postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6 KC). Po zakończeniu posiedzenia termin nie liczy się od nowa, lecz biegnie dalej od miejsca, w którym stanął. Dawny „trik” wierzycieli, którzy co kilka lat składali kolejne zawezwanie, żeby odsunąć przedawnienie, przestał działać. Jeśli chcesz realnie zabezpieczyć roszczenie, potrzebujesz pozwu albo uznania długu przez dłużnika.

Ogólne zasady liczenia terminów znajdziesz w artykule terminy przedawnienia roszczeń – tabela. Tu skupiamy się na jednym narzędziu i na tym, kiedy jeszcze ma sens.

Czym jest zawezwanie do próby ugodowej

To wniosek do sądu o wyznaczenie posiedzenia, na którym strony mają spróbować zawrzeć ugodę, zanim powstanie spór sądowy (art. 184 KPC). Najważniejsze zasady:

• Sąd: wniosek składa się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika, bez względu na właściwość rzeczową, czyli także w sprawach, które w procesie trafiłyby do sądu okręgowego (art. 185 § 1 KPC). Przy firmie to zwykle sąd rejonowy właściwy dla jej siedziby.
• Treść: trzeba zwięźle oznaczyć sprawę i przedstawić propozycje ugodowe (art. 185 § 1¹ KPC). Wniosek bez nich sąd wezwie do uzupełnienia, a gdy braki nie zostaną usunięte – zwróci (art. 130 KPC stosowany odpowiednio).
• Posiedzenie: prowadzi je jeden sędzia, a z przebiegu sporządza się protokół. Jeśli strony się porozumieją, treść ugody trafia do protokołu albo do załącznika podpisanego przez strony (art. 185 § 2 i 3 KPC).
• Opłata: 120 zł przy wartości do 20 000 zł i 300 zł powyżej (art. 23a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Ugoda zawarta przed sądem jest tytułem egzekucyjnym (art. 777 § 1 pkt 1 KPC). Po nadaniu klauzuli wykonalności możesz z nią iść do komornika, tak jak z wyrokiem. Roszczenie stwierdzone taką ugodą przedawnia się po 6 latach (art. 125 § 1 KC). Porównanie z ugodą pozasądową i mediacją znajdziesz w poradniku ugoda z dłużnikiem.

Jak zawezwanie wpływa na przedawnienie od 30 czerwca 2022 r.

Ustawa z 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz. 2459) dodała do art. 121 KC punkt 6. Zgodnie z nim bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu „co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego”. Ta sama nowelizacja w taki sam sposób potraktowała mediację (art. 121 pkt 5 KC) i uchyliła art. 123 § 1 pkt 3 KC, który przewidywał przerwanie przedawnienia przez wszczęcie mediacji.

Różnica w praktyce:

	Przerwanie (art. 123–124 KC)	Wstrzymanie (art. 121 KC)
Co się dzieje z terminem	liczy się od nowa	staje, a potem biegnie dalej
Typowe zdarzenia	pozew, EPU, wniosek egzekucyjny, uznanie długu	zawezwanie do próby ugodowej, mediacja
Ile zyskujesz	pełny nowy termin (np. kolejne 3 lata)	zasadniczo tyle, ile trwało postępowanie pojednawcze

Przykład. Faktura za roboty budowlane była płatna 10 lutego 2023 r., więc 3-letnie przedawnienie kończy się 31 grudnia 2026 r. (art. 118 KC). W październiku 2026 r. wierzyciel składa zawezwanie, a posiedzenie odbywa się po trzech miesiącach i kończy bez ugody. Przez te trzy miesiące termin stał, ale po posiedzeniu biegnie dalej, a nie od początku. Bezpiecznie jest więc założyć, że wierzyciel zyskał tylko ten czas, który trwało postępowanie pojednawcze (o sporze wokół końca roku – niżej).

Uwaga na dwie pułapki:

1. Koniec roku a zawieszenie. Sposób doliczania okresu wstrzymania do terminu, który kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego (art. 118 zd. 2 KC), jest w doktrynie sporny. Część autorów przesuwa koniec terminu na koniec roku, a część dolicza tylko faktyczny czas trwania postępowania. Brak w tej sprawie przesądzającego orzecznictwa, więc nie planuj pozwu „na styk” po zakończeniu postępowania pojednawczego.
2. Moment zakończenia postępowania. Termin rusza dalej, gdy postępowanie pojednawcze się zakończy – najczęściej z zakończeniem posiedzenia, na którym do ugody nie doszło, albo wcześniej, np. gdy wycofasz wniosek. Jeśli zaś sąd zwróci wniosek, np. bez propozycji ugodowych, nie wywoła on żadnych skutków (art. 130 § 2 KPC) – licz się z tym, że przedawnienie w ogóle nie zostało wstrzymane.

Jeśli nie wiesz, ile czasu Ci zostało, sprawdź datę w kalkulatorze przedawnienia i odejmij od niej bezpieczny zapas.

Zawezwania złożone przed 30 czerwca 2022 r. – przepisy przejściowe

Zgodnie z art. 8 ustawy nowelizującej do postępowań pojednawczych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe. Dla tych spraw zawezwanie było oceniane jako czynność przed sądem z art. 123 § 1 pkt 1 KC, która co do zasady przerywała bieg przedawnienia. Nowy termin zaczynał wtedy biec dopiero po zakończeniu postępowania pojednawczego (art. 124 § 2 KC).

Właśnie wokół tego narosło bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 27 lipca 2018 r. (V CSK 384/17) SN uznał, że wniosek złożony wyłącznie po to, by przerwać przedawnienie, a nie choćby także po to, by dochodzić roszczenia, może być nadużyciem prawa procesowego i nie wywołać tego skutku. W kolejnych latach orzecznictwo było rozbieżne, zwłaszcza w ocenie drugiego i kolejnego zawezwania. W wyroku z 8 listopada 2023 r. (II CSKP 1650/22) SN przyjął, że kolejne zawezwanie przerywa przedawnienie, o ile da się je uznać za czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, a ocenia to sąd w procesie o zapłatę.

Dla wierzyciela w praktyce oznacza to:

• jeśli Twoje „stare” zawezwanie skończyło się przed 30 czerwca 2022 r. lub krótko po tej dacie, nowy termin przedawnienia biegł od zakończenia postępowania – roszczenia 3-letnie z takich spraw w większości są już przedawnione albo blisko końca terminu,
• dłużnik może kwestionować skuteczność dawnego zawezwania jako instrumentalnego, więc nie traktuj go jako pewnej podstawy w pozwie.

Ocena konkretnej sprawy sprzed nowelizacji wymaga analizy dokumentów i warto ją powierzyć prawnikowi.

Czy ponowne zawezwanie do próby ugodowej ma dziś sens?

Jako sposób na przedawnienie – nie. Po nowelizacji każde kolejne zawezwanie może co najwyżej znów wstrzymać bieg terminu na czas swojego postępowania. Nie daje nowych 3 czy 6 lat. Seryjne wnioski bez realnej woli ugody sąd może przy tym ocenić jako nadużycie prawa procesowego (art. 4¹ KPC). Ustawodawca zmienił przepisy właśnie po to, by ukrócić masowe zawezwania składane tylko dla przerwania przedawnienia.

Zawezwanie ma za to sens, gdy:

• dłużnik deklaruje chęć porozumienia, ale nie chce podpisać uznania długu – ugoda przed sądem od razu daje tytuł egzekucyjny,
• zależy Ci na szybkim tytule przy sporze o raty lub sposób spłaty, a nie o samą zasadę długu,
• chcesz pokazać sądowi, że próbowałeś polubownie – pozew musi zawierać informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu (art. 187 § 1 pkt 3 KPC),
• termin przedawnienia jest odległy i kilka miesięcy oczekiwania na posiedzenie nie stanowi ryzyka.

Jeśli dłużnik nie stawi się bez usprawiedliwienia, a Ty później wniesiesz pozew w tej sprawie, sąd na Twoje żądanie uwzględni koszty próby ugodowej w orzeczeniu kończącym postępowanie (art. 186 § 2 KPC). Odwrotnie – gdy to Ty nie przyjdziesz, możesz zostać obciążony kosztami przeciwnika (art. 186 § 1 KPC).

Co zamiast zawezwania, gdy przedawnienie jest blisko

Jeśli do końca terminu zostało niewiele czasu, liczą się tylko dwie drogi:

1. Uznanie długu przez dłużnika – na piśmie, z kwotą i numerami faktur, także w formie prośby o raty. Przerywa przedawnienie (art. 123 § 1 pkt 2 KC), a termin biegnie od nowa. Jak je przygotować, opisujemy w tekście uznanie długu – wzór.
2. Pozew – w zwykłym trybie albo w EPU. Przerywa przedawnienie, a nowy termin zaczyna się dopiero po zakończeniu postępowania (art. 124 § 2 KC). Pozew możesz cofnąć, gdy dłużnik zapłaci w trakcie sprawy.

Ugody nie musisz zawierać przed pozwem – strony mogą porozumieć się także w trakcie procesu, a sąd na każdym etapie zachęca do tego. Koszty obu dróg porównasz w poradniku ile kosztuje pozew o zapłatę. Szczegóły liczenia terminów dla faktur znajdziesz w tekście po ilu latach przedawnia się faktura.

Zamiast czekać miesiącami na posiedzenie pojednawcze, złóż pozew. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – wystarczy opisać sprawę online i zamówić pozew o zapłatę za 299 zł. Jeśli wolisz zacząć od ostatniej próby polubownej, Pozywacz.pl oferuje też przygotowanie przez prawnika wezwania do zapłaty za 99 zł, które potem sam podpisujesz i wysyłasz – pamiętaj jednak, że samo wezwanie przedawnienia nie przerywa.

Podsumowanie

Od 30 czerwca 2022 r. zawezwanie do próby ugodowej tylko wstrzymuje bieg przedawnienia na czas postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6 KC) – po nim termin biegnie dalej, a nie od nowa. Dla wniosków wszczętych przed tą datą i wtedy niezakończonych obowiązują dawne zasady, a ich skuteczność bywa podważana jako instrumentalna. Zawezwanie kosztuje 120 zł lub 300 zł i ma sens, gdy dłużnik naprawdę chce się ugodzić, bo daje tytuł egzekucyjny. Gdy przedawnienie jest blisko, postaw na uznanie długu albo pozew.