Klient zerwał umowę w połowie projektu – zapłata za wykonaną część

Jeśli klient zerwał umowę o dzieło w połowie projektu, nie może po prostu „nic nie zapłacić”. Art. 644 KC pozwala mu odstąpić od umowy w każdej chwili przed ukończeniem dzieła, ale za cenę umówionego wynagrodzenia, pomniejszonego jedynie o to, co zaoszczędziłeś, bo nie musiałeś kończyć pracy. Przy zleceniu i umowie o świadczenie usług klient może wypowiedzieć umowę w każdym czasie, ale zwraca wydatki i płaci część wynagrodzenia za dotychczasowe czynności, a gdy robi to bez ważnego powodu – także naprawia szkodę (art. 746 § 1 KC).

Ten tekst jest częścią przewodnika klient nie płaci freelancerowi – co robić krok po kroku. Najpierw ustal, jaką umowę faktycznie zawarliście – od tego zależy cała reszta. Różnice opisujemy w tekście umowa o dzieło czy zlecenie – jak to wpływa na zapłatę.

Odstąpienie od umowy o dzieło przez zamawiającego – co mówi art. 644 KC?

Przepis brzmi: „Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła”.

Wynikają z tego cztery praktyczne wnioski:

1. Klient nie potrzebuje powodu. Zmiana koncepcji, cięcie budżetu, „znalazłem kogoś tańszego” – każdy powód wystarczy, ale każdy kosztuje.
2. Punktem wyjścia jest pełna kwota z umowy, a nie procent wykonanej pracy. Jeśli umówiliście się na 10 000 zł za aplikację, liczysz od 10 000 zł.
3. Odliczeniu podlegają tylko oszczędności – koszty, których nie poniosłeś dzięki przerwaniu pracy: niekupione licencje, fonty, zdjęcia stockowe, hosting, niezlecony podwykonawca, materiały. Czy oszczędnością jest też zarobek z innego zlecenia, które przyjąłeś w zwolnionym czasie, bywa sporne i zależy od okoliczności.
4. Przepis działa tylko przed ukończeniem dzieła. Gdy dzieło jest gotowe i je wydajesz, klient ma obowiązek je odebrać (art. 643 KC) i zapłacić całość (art. 642 KC).

Co do zasady to zamawiający, który chce pomniejszyć wynagrodzenie, powinien wykazać, co i ile zaoszczędziłeś – to jego uprawnienie, więc on ponosi ciężar dowodu. Ty musisz udowodnić umowę, umówioną cenę i fakt odstąpienia.

Przykład wyliczenia

Grafik umówił się na identyfikację wizualną za 12 000 zł netto. Po oddaniu logo i części materiałów klient pisze: „rezygnujemy z dalszej współpracy”. Do końca projektu grafik musiałby kupić licencję na font za 600 zł i zlecić druk próbny za 400 zł. Według art. 644 KC należy mu się 12 000 zł – 1000 zł = 11 000 zł netto, a nie „połowa, bo zrobiłeś połowę”. Jeśli wcześniej dostał zaliczkę, odejmuje ją od tej kwoty.

Kiedy art. 644 KC nie zadziała?

Klient często próbuje przedstawić rezygnację jako odstąpienie z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. Kodeks przewiduje takie sytuacje osobno:

• opóźnienie tak duże, że nie jest prawdopodobne, by wykonawca zdążył (art. 635 KC),
• wadliwe lub sprzeczne z umową wykonywanie dzieła, gdy wykonawca nie poprawił się w wyznaczonym terminie (art. 636 § 1 KC),
• umowne prawo odstąpienia zapisane w kontrakcie (np. za brak akceptacji etapu).

W tych przypadkach rozliczenie wygląda inaczej, ale to klient musi udowodnić, że przesłanki były spełnione. Dlatego tak ważne są dowody terminowej pracy i akceptacji kolejnych etapów. Jeśli spór dotyczy jakości, zobacz też tekst o tym, jak się bronić, gdy klient odmawia zapłaty z powodu wad dzieła.

Odwrotna sytuacja: to klient blokuje projekt – nie dostarcza treści, nie odpowiada na pytania. Wtedy możesz wyznaczyć mu termin na współdziałanie z zagrożeniem odstąpienia (art. 640 KC), a gdy byłeś gotów wykonać dzieło, ale przeszkodziły przyczyny po stronie klienta, zachowujesz prawo do wynagrodzenia pomniejszonego o oszczędności (art. 639 KC).

Klient wypowiedział zlecenie – co mówi art. 746 KC?

Przy umowie zlecenia i umowie o świadczenie usług (art. 750 KC odsyła do przepisów o zleceniu) klient, czyli dający zlecenie, może wypowiedzieć umowę w każdym czasie. Musi jednak:

• zwrócić wydatki, które poczyniłeś w celu należytego wykonania zlecenia,
• zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom (przy zleceniu odpłatnym),
• naprawić szkodę, jeśli wypowiedział bez ważnego powodu (art. 746 § 1 KC).

Tu, inaczej niż przy dziele, nie liczysz od pełnej kwoty, tylko od tego, co faktycznie zrobiłeś. Przy stawce godzinowej to proste: liczba przepracowanych godzin razy stawka. Przy ryczałcie miesięcznym – proporcja do okresu lub zakresu wykonanych czynności. Szkodę z wypowiedzenia bez ważnego powodu musisz wykazać sam, a jej zakres bywa sporny – często przyjmuje się, że chodzi o tzw. ujemny interes umowny (np. poniesione koszty, utracone inne zlecenia), a nie automatycznie o wynagrodzenie za cały pozostały okres umowy.

Art. 746 § 3 KC stanowi, że nie można zrzec się z góry prawa do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Umowa może natomiast ograniczać wypowiedzenie bez takich powodów, np. wprowadzać miesięczny okres wypowiedzenia – to częsta klauzula w umowach B2B o stałą obsługę. Jeśli ją masz, a klient zakończył współpracę z dnia na dzień bez ważnego powodu, możesz domagać się rozliczenia zgodnie z umową – sposób wyliczenia zależy od treści klauzuli.

	Umowa o dzieło	Zlecenie / usługi
Podstawa	art. 644 KC – odstąpienie	art. 746 § 1 KC – wypowiedzenie
Czy klient potrzebuje powodu?	nie	nie, ale bez ważnego powodu odpowiada za szkodę
Od czego liczysz	od pełnego umówionego wynagrodzenia	od wykonanych czynności
Co się odejmuje / dolicza	minus oszczędności wykonawcy	plus zwrot wydatków, ewentualnie szkoda
Kto dowodzi kwoty pomniejszenia	co do zasady klient (oszczędności)	Ty (zakres pracy, wydatki, szkoda)
Przedawnienie	2 lata (art. 646 KC)	2 lata przy działalności zawodowej (art. 751 pkt 1 KC)

Jak udowodnić wykonaną pracę?

W sądzie liczy się to, co możesz pokazać. Ogólne zasady opisujemy w tekście dowody w sprawie o zapłatę, a przy przerwanym projekcie zbierz przede wszystkim:

1. umowę lub ofertę z akceptacją – nawet mailową, z ceną i zakresem,
2. oświadczenie klienta o rezygnacji – mail, wiadomość na komunikatorze; zapisz datę,
3. stan prac w dniu rezygnacji – pliki z datami, wersje w repozytorium, linki do projektu, zrzuty ekranu z narzędzi do zarządzania zadaniami,
4. ewidencję czasu i raporty – szczególnie przy zleceniu, gdzie liczy się zakres czynności,
5. dowody wydatków – faktury za licencje, materiały, podwykonawców,
6. akceptacje etapów – każde „super, idziemy dalej” osłabia późniejszy zarzut wad.

Najlepiej zabezpieczyć te materiały od razu, zanim klient zmieni zdanie co do przebiegu współpracy. Praktyczne wskazówki daje poradnik jak przygotować dowody, gdy przeczuwasz, że klient nie zapłaci.

Faktura częściowa i wezwanie do zapłaty

Po rezygnacji klienta wystaw dokument na należną kwotę i opisz w nim podstawę, np. „wynagrodzenie należne na podstawie art. 644 KC po odstąpieniu od umowy z dnia…” albo „wynagrodzenie za czynności wykonane do dnia wypowiedzenia”. Przy dziele traktowanie w VAT tej części kwoty, która dotyczy niewykonanych prac, bywa sporne – sposób udokumentowania uzgodnij z księgowym.

Jeśli umowa nie wyznacza terminu zapłaty, wezwij klienta do zapłaty – świadczenie bez oznaczonego terminu staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu (art. 455 KC). Jeśli klient nie zapłaci w terminie wskazanym w wezwaniu, możesz żądać odsetek za opóźnienie (art. 481 KC). W wezwaniu wyjaśnij krótko wyliczenie i przepis. Takie pismo możesz napisać sam albo zamówić: prawnik przygotuje wezwanie do zapłaty za 99 zł, które podpisujesz i wysyłasz samodzielnie. Wezwanie przyda się też w pozwie, bo trzeba w nim wskazać, czy strony próbowały rozwiązać spór polubownie (art. 187 § 1 pkt 3 KPC).

Kiedy przedawnia się wynagrodzenie za przerwany projekt?

• Umowa o dzieło: roszczenia przedawniają się po 2 latach od oddania dzieła, a gdy dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane (art. 646 KC). Przy przerwanym projekcie moment rozpoczęcia biegu bywa sporny, więc przyjmij najwcześniejszą możliwą datę – np. dzień odstąpienia, jeśli przypadł przed umówionym terminem oddania.
• Zlecenie i usługi: wynagrodzenie i zwrot wydatków przedawniają się po 2 latach od wymagalności, jeśli trudnisz się taką działalnością stale lub w ramach firmy (art. 751 pkt 1 KC). Roszczenie o naprawienie szkody z art. 746 § 1 KC nie jest wynagrodzeniem – co do zasady podlega ogólnym terminom z art. 118 KC.

Przesunięcie końca terminu na ostatni dzień roku kalendarzowego przy tych 2-letnich terminach to pogląd sporny – nie czekaj na grudzień, tylko złóż pozew przed upływem 2 lat od samej daty. Więcej w tekście krótkie terminy przedawnienia, a swoją datę policzysz w darmowym kalkulatorze przedawnienia.

Pozew o wynagrodzenie po odstąpieniu klienta

Gdy wezwanie nie pomoże, zostaje sąd. W pozwie wskazujesz umowę, datę i treść rezygnacji klienta, wyliczenie (pełne wynagrodzenie minus oszczędności albo wartość wykonanych czynności plus wydatki) i dowody. Jeśli klientem jest konsument, a Ty prowadzisz firmę, dowody musisz co do zasady powołać już w pozwie (art. 458¹⁵ KPC; nie dotyczy EPU).

Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – opisujesz sprawę online, dołączasz korespondencję i pliki, a prawnik dobiera podstawę prawną i wylicza roszczenie. Zrobisz to przez kreator pozwu o wynagrodzenie po odstąpieniu klienta, bez wizyty w kancelarii.

Podsumowanie

Klient może zerwać umowę w trakcie projektu, ale nie za darmo. Przy umowie o dzieło płaci umówione wynagrodzenie pomniejszone tylko o Twoje oszczędności (art. 644 KC), przy zleceniu i usługach – wydatki i część wynagrodzenia za wykonane czynności, a bez ważnego powodu także szkodę (art. 746 § 1 KC). Zabezpiecz dowody stanu prac z dnia rezygnacji, wystaw dokument z jasną podstawą, wyślij wezwanie i pilnuj 2-letniego przedawnienia (art. 646 i 751 KC). Jeśli klient dalej nie płaci, Pozywacz.pl pomoże przygotować wezwanie lub pozew online za stałą cenę.