Ugoda sądowa czy pozasądowa – która daje tytuł wykonawczy?

Ugoda sądowa czy pozasądowa? Krótka odpowiedź: tylko ugoda „z udziałem” sądu lub notariusza pozwala ominąć proces. Ugoda pozasądowa, czyli porozumienie podpisane przez Ciebie i dłużnika, jest ważną umową, ale komornik na jej podstawie nie wszczyna egzekucji. Gdy dłużnik przestaje płacić, trzeba ją „zamienić” w nakaz zapłaty lub wyrok. Ugoda zawarta przed sądem, zatwierdzona ugoda mediacyjna i akt notarialny z poddaniem się egzekucji to tytuły egzekucyjne – po nadaniu klauzuli wykonalności idziesz z nimi wprost do komornika.

Jak w ogóle negocjować i co wpisać do ugody, opisujemy w przewodniku ugoda z dłużnikiem. Tutaj skupiamy się na jednym pytaniu: którą formę wybrać, jeśli liczy się koszt, czas i siła egzekucyjna.

Ugoda sądowa a pozasądowa – porównanie w tabeli

Forma ugody	Tytuł egzekucyjny?	Koszt po stronie wierzyciela	Czas do zawarcia (orientacyjnie)	Gdy dłużnik nie płaci
Pozasądowa (pismo, e-mail z podpisami)	Nie (art. 917 KC)	brak	dni	pozew, nakaz lub wyrok, klauzula, komornik
Przed mediatorem (mediacja umowna)	Tak, po zatwierdzeniu przez sąd (art. 183¹⁵ KPC)	wynagrodzenie mediatora; zatwierdzenie bez opłaty	tygodnie	wniosek do komornika (jeśli sąd nadał klauzulę)
Akt notarialny z poddaniem się egzekucji	Tak (art. 777 § 1 pkt 4 lub 5 KPC)	taksa notarialna + 50 zł od wniosku o klauzulę	dni	wniosek o klauzulę, komornik
Zawezwanie do próby ugodowej	Tak – ugoda przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 KPC)	120 zł (do 20 000 zł) lub 300 zł	zwykle tygodnie lub miesiące – zależy od sądu	wniosek o klauzulę, komornik
Ugoda w toku procesu	Tak – ugoda przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 KPC)	opłata od pozwu, z częściowym zwrotem	zależy od etapu procesu	wniosek o klauzulę, komornik

Czasy w tabeli są orientacyjne i zależą m.in. od obciążenia sądu.

Dlaczego ugoda pozasądowa nie wystarczy komornikowi

Egzekucję prowadzi się na podstawie tytułu wykonawczego, czyli tytułu egzekucyjnego z klauzulą wykonalności (art. 776 KPC). Katalog tytułów egzekucyjnych zawiera art. 777 § 1 KPC (pkt 3 odsyła do innych ustaw). Jest w nim „ugoda zawarta przed sądem” (pkt 1) i akt notarialny z poddaniem się egzekucji (pkt 4–6), ale nie ma zwykłej umowy stron.

Ugoda pozasądowa to umowa z art. 917 KC: strony czynią sobie wzajemne ustępstwa, żeby uchylić spór albo zapewnić wykonanie roszczeń.

Nie znaczy to, że jest bezwartościowa. W dobrze napisanej ugodzie dłużnik uznaje dług, co:

• przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 KC),
• utrudnia późniejsze kwestionowanie należności – od ugody można się uchylić z powodu błędu tylko w wąskim zakresie (art. 918 KC),
• razem z wezwaniem do zapłaty pozwala wnieść pozew w postępowaniu nakazowym (art. 485 § 1 pkt 3 KPC), w którym opłata od pozwu wynosi czwartą część zwykłej (art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Pisemne uznanie długu jest tu kluczowe – jak je sformułować, pokazujemy we wzorze uznania długu.

Ugoda zawarta przed sądem – w procesie lub w postępowaniu pojednawczym

Ugodę „przed sądem” można zawrzeć na dwa sposoby.

W toku procesu. Sąd ma skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu (art. 223 § 1 KPC). Treść ugody wpisuje się do protokołu, a strony ją podpisują. Ugoda kończy sprawę, a Ty dostajesz część opłaty z powrotem:

• ugoda przed rozpoczęciem rozprawy w pierwszej instancji – zwrot opłaty od pozwu pomniejszonej o 30 zł (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h),
• ugoda przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy – zwrot trzech czwartych opłaty, pomniejszonych o 30 zł (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a),
• ugoda sądowa po rozpoczęciu rozprawy – zwrot połowy opłaty, pomniejszonej o 30 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c).

We wszystkich tych przypadkach zwrot obniża się o opłatę minimalną 30 zł (art. 79 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wysokość samej opłaty od pozwu wyjaśnia tekst o kosztach pozwu o zapłatę na blogu Pozywacz.pl.

Praktyczny wniosek: jeśli sprawa już jest w sądzie, a dłużnik proponuje porozumienie, lepiej zawrzeć ugodę przed sądem lub mediatorem, niż podpisać ugodę pozasądową i cofnąć pozew. W drugim wariancie nie masz tytułu egzekucyjnego, a gdyby dłużnik jej nie wykonał, trzeba by pozywać ponownie.

Przed procesem – zawezwanie do próby ugodowej. Składasz wniosek do sądu rejonowego właściwego dla dłużnika, opisujesz sprawę i przedstawiasz propozycje ugodowe (art. 185 KPC). Opłata wynosi 120 zł przy wartości do 20 000 zł i 300 zł powyżej (art. 23a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeśli dojdzie do ugody, sąd zwraca trzy czwarte opłaty, pomniejszone o 30 zł (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. e i ust. 3 tej ustawy). Słabość tej drogi: dłużnik nie musi przyjść, a wtedy zostaje Ci tylko pozew. Szczegóły i wpływ na przedawnienie omawiamy w tekście o zawezwaniu do próby ugodowej – pamiętaj, że to postępowanie wstrzymuje, a nie przerywa bieg przedawnienia (art. 121 pkt 6 KC).

Ugoda przed mediatorem – „sądowa” bez sali sądowej

Mediację prowadzoną na podstawie umowy o mediację strony organizują same, z wybranym mediatorem. Gdy ugoda zostanie podpisana, każda strona może złożyć wniosek o jej zatwierdzenie (art. 183¹³ § 1 KPC). Sąd rozpoznaje go niezwłocznie (art. 183¹⁴ § 1 KPC), a jeśli ugoda nadaje się do egzekucji – zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności (art. 183¹⁴ § 2 KPC).

Skutek opisuje art. 183¹⁵ § 1 KPC: zatwierdzona ugoda ma moc prawną ugody zawartej przed sądem, a zatwierdzona przez nadanie klauzuli jest od razu tytułem wykonawczym. Od wniosku o zatwierdzenie ugody z mediacji umownej nie pobiera się opłaty (art. 95 ust. 1 pkt 9 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Kosztem jest wynagrodzenie mediatora, które strony ustalają z nim same.

Sąd odmówi zatwierdzenia, gdy ugoda jest sprzeczna z prawem, niezrozumiała albo wewnętrznie sprzeczna (art. 183¹⁴ § 3 KPC).

Akt notarialny z poddaniem się egzekucji

Notariusz nie zawiera za strony ugody sądowej, ale ugodę można spisać w formie aktu notarialnego, w którym dłużnik poddaje się egzekucji. Art. 777 § 1 KPC przewiduje dwa warianty dla długów pieniężnych:

• pkt 4 – akt określa sumę pieniężną oraz termin zapłaty albo zdarzenie, od którego zależy wykonanie (typowy przy ugodzie ratalnej ze znaną kwotą),
• pkt 5 – akt określa sumę maksymalną, zdarzenie, od którego zależy wykonanie, i termin, do którego wierzyciel może wystąpić o klauzulę (typowy przy zabezpieczeniu przyszłych należności, np. limitu kupieckiego).

Gdy dłużnik nie płaci, składasz do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności (opłata 50 zł – art. 71 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), a potem wniosek do komornika. Koszt to przede wszystkim taksa notarialna. Trzeba też pamiętać, że akt notarialny nie jest orzeczeniem sądu, więc dłużnik może w powództwie przeciwegzekucyjnym kwestionować samo istnienie obowiązku (art. 840 § 1 pkt 1 KPC).

Którą ugodę wybrać – praktyczne scenariusze

• Dłużnik jest wiarygodny, kwota niewielka – ugoda pozasądowa z uznaniem długu i klauzulą natychmiastowej wymagalności zwykle wystarczy. Przed podpisaniem sprawdź w kalkulatorze przedawnienia, ile czasu zostało.
• Dłużnik już raz zawiódł, ale chce spłacać w ratach – akt notarialny z poddaniem się egzekucji albo mediacja umowna. Koszt notariusza lub mediatora bywa niższy niż ewentualny proces.
• Dłużnik nie odpowiada lub zwleka – zawezwanie do próby ugodowej rzadko pomaga. Lepiej wysłać wezwanie do zapłaty za 99 zł przygotowane przez prawnika, a potem złożyć pozew.
• Sprawa jest już w sądzie – zawrzyj ugodę przed sądem lub mediatorem, nie poza nim. Masz tytuł egzekucyjny i zwrot części opłaty.

Ugoda zawarta przed sądem i zatwierdzona ugoda mediacyjna dają jeszcze jedną przewagę: stwierdzone nimi roszczenie przedawnia się po 6 latach (art. 125 § 1 KC), a nie – jak typowa faktura – co do zasady po 2 lub 3 latach. Art. 125 § 1 KC nie wymienia aktu notarialnego, więc ta przewaga go nie obejmuje.

Dłużnik nie wykonał ugody pozasądowej – co dalej?

1. Wyślij krótkie wezwanie, powołując się na ugodę i klauzulę natychmiastowej wymagalności.
2. Złóż pozew o pozostałą kwotę z odsetkami (ich wysokość policzysz w kalkulatorze odsetek ustawowych), dołączając ugodę, wezwanie i potwierdzenia wpłat. Przy pisemnym uznaniu długu możesz wnieść o nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym.
3. Po uprawomocnieniu się nakazu lub wyroku złóż wniosek o klauzulę wykonalności (w EPU sąd nadaje ją z urzędu – art. 782 § 2 KPC), a następnie wniosek do komornika – kolejne kroki opisuje przewodnik po egzekucji komorniczej.

Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł. Wystarczy opisać sprawę online w kreatorze pozwu i dołączyć ugodę jako dowód – to zwykle szybsze i tańsze niż zlecenie pozwu kancelarii na godziny.

Podsumowanie

• Ugoda pozasądowa wiąże dłużnika, ale nie jest tytułem egzekucyjnym – przy jej niewykonaniu potrzebny jest pozew. Ułatwia jednak dowodzenie i przerywa przedawnienie, jeśli zawiera uznanie długu.
• Tytułami egzekucyjnymi są: ugoda zawarta przed sądem (art. 777 § 1 pkt 1 KPC), ugoda przed mediatorem zatwierdzona przez sąd (art. 183¹⁵ KPC) i akt notarialny z poddaniem się egzekucji (art. 777 § 1 pkt 4 i 5 KPC).
• Ugoda w toku procesu daje zwrot części opłaty od pozwu, zawsze pomniejszonej o 30 zł opłaty minimalnej.
• Roszczenie z ugody sądowej lub zatwierdzonej mediacyjnej przedawnia się po 6 latach.