Komornik zajął samochód – egzekucja z ruchomości krok po kroku

Egzekucja z ruchomości to sposób, w którym komornik zajmuje samochód lub inne rzeczy dłużnika – maszyny, sprzęt, towar – i sprzedaje je, zwykle na licytacji. Zajęcie polega na wpisaniu rzeczy do protokołu zajęcia (art. 847 § 1 KPC), sprzedaż może nastąpić najwcześniej 2 tygodnie po uprawomocnieniu się zajęcia (art. 864 § 1 KPC), a cena wywołania wynosi 3/4 wartości szacunkowej w pierwszym terminie licytacji i połowę w drugim (art. 867 § 2 KPC).

Kiedy komornik może zająć samochód dłużnika?

Podstawą jest tytuł wykonawczy – wyrok albo nakaz zapłaty z klauzulą wykonalności. Sama faktura czy wezwanie nie wystarczą. Wniosek o wszczęcie egzekucji obejmuje wszystkie sposoby egzekucji poza nieruchomościami (art. 799 § 1 KPC), więc ruchomości są „w pakiecie”, ale warto wskazać samochód: markę, numer rejestracyjny i miejsce parkowania. Jak przygotować wniosek i wybrać komornika, opisujemy w przewodniku po egzekucji komorniczej.

Egzekucja z ruchomości należy do komornika ogólnej właściwości dłużnika, czyli przy sądzie jego miejsca zamieszkania lub siedziby (art. 844 § 1 KPC), chyba że skorzystasz z prawa wyboru komornika – przy ruchomościach jest ono dopuszczalne na obszarze właściwości sądu apelacyjnego (art. 10 ustawy o komornikach sądowych). Komornik może zająć ruchomości we władaniu dłużnika albo samego wierzyciela, ale nie te, które według ujawnionych okoliczności nie należą do dłużnika. Rzecz u osoby trzeciej – np. auto pożyczone znajomemu – zajmie tylko wtedy, gdy ta osoba się zgodzi albo przyzna, że rzecz należy do dłużnika (art. 845 § 2 KPC).

Jakich rzeczy komornik nie zajmie (art. 829 KPC)?

Najważniejsze przedmioty wyłączone spod egzekucji:

• niezbędne wyposażenie domu – lodówka, pralka, kuchenka, łóżka, stół i krzesła – chyba że ich wartość znacznie przekracza przeciętną wartość nowych rzeczy tego rodzaju,
• pościel, bielizna, codzienne ubranie i ubranie potrzebne do pracy,
• zapasy żywności i opału na miesiąc,
• narzędzia i przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce na tydzień – z wyłączeniem pojazdów mechanicznych,
• przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia, przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych,
• przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny.

Dla wierzyciela kluczowy jest punkt 4: samochód nie jest „narzędziem pracy” chronionym przed egzekucją, nawet jeśli dłużnik nim zarabia – także jako jednoosobowy przedsiębiorca.

Jak wygląda zajęcie, dozór i oszacowanie?

Zajęcie. Komornik wpisuje rzecz do protokołu zajęcia i doręcza jego odpis dłużnikowi oraz wierzycielowi, jeśli nie był obecny (art. 847 § 1 KPC). Możesz zażądać, by zajęcie odbyło się w Twojej obecności (art. 850 KPC). Sprzedaż czy darowizna auta po zajęciu nie wpływa na egzekucję – można ją prowadzić także przeciwko nabywcy, z zastrzeżeniem ochrony nabywcy w dobrej wierze (art. 848 KPC).

Przy samochodzie komornik sprawdza też w centralnej informacji o zastawach rejestrowych, czy auto nie jest obciążone zastawem, jeśli dłużnik nie wydał dowodu rejestracyjnego (art. 805¹ § 3 KPC), i zawiadamia zastawnika.

Dozór. Zasadą jest, że zajęta rzecz zostaje pod dozorem osoby, u której ją zajęto – zwykle samego dłużnika (art. 855 § 1 KPC). Dłużnik może wtedy normalnie z niej korzystać, byle nie straciła na wartości (art. 861 KPC). Z ważnych przyczyn komornik może oddać rzecz pod dozór innej osobie, także wierzycielowi, ale nie, gdy koszty przewiezienia i przechowania byłyby niewspółmierne do wartości rzeczy. Gdy złożysz wniosek o licytację elektroniczną, komornik co do zasady odbiera dozór dłużnikowi (art. 879² § 2 KPC).

Oszacowanie. Komornik szacuje wartość przy zajęciu i wpisuje ją do protokołu (art. 853 § 1 KPC). Zastrzeżenia do wyceny zgłasza się do protokołu albo w ciągu 3 dni od doręczenia jego odpisu – wtedy komornik wyznacza biegłego. Jeśli wartość rzeczy przekracza według komornika 25 000 zł, biegłego powołuje obowiązkowo (art. 853 § 2 i 4 KPC).

Jak przebiega licytacja komornicza ruchomości?

Etap	Zasada	Przepis
Najwcześniejszy termin sprzedaży	2 tygodnie od uprawomocnienia się zajęcia	art. 864 § 1 KPC
Obwieszczenie	strona KRK i tablica sądu; dłużnik dostaje je min. tydzień przed licytacją	art. 867 § 1¹ i § 3 KPC
Cena wywołania – 1. termin	3/4 wartości szacunkowej	art. 867 § 2 KPC
Cena wywołania – 2. termin	1/2 wartości szacunkowej	art. 867 § 2 KPC
Rękojmia	1/10 sumy oszacowania; nie składa się, gdy suma oszacowania jest niższa niż 5000 zł	art. 867¹ § 1 KPC
Postąpienie	min. 5% ceny wywołania (1% przy wartości ponad 100 000 zł)	art. 867³ KPC
Zapłata	natychmiast; przy cenie ponad 500 zł – 1/5 od razu, reszta następnego dnia	art. 871 KPC

Na wniosek wierzyciela złożony po zajęciu komornik sprzedaje rzecz w licytacji elektronicznej (art. 879² § 1 KPC). Przetarg trwa 7 dni i jest ogłaszany na stronie Krajowej Rady Komorniczej ze zdjęciami (art. 879⁴ i 879⁶ KPC). Wniosek trzeba złożyć przed wyznaczeniem terminu licytacji albo razem z wnioskiem o drugą licytację (art. 879³ KPC).

Nabywca staje się właścicielem po uprawomocnieniu się przybicia i zapłacie całej ceny, i to bez żadnych obciążeń (art. 874 i 879 KPC).

Gdy nikt nie kupi. Po nieudanej pierwszej licytacji masz 2 tygodnie od zawiadomienia komornika, by zażądać drugiej licytacji albo przejąć rzecz na własność za cenę nie niższą od ceny wywołania – wpłacając całą cenę razem z wnioskiem (art. 875 § 3 KPC). Jeśli nic nie zrobisz, komornik umorzy postępowanie co do tej rzeczy (art. 875 KPC). Po nieudanej drugiej licytacji zostaje już tylko przejęcie (art. 877 KPC). Jeśli jesteś jedynym wierzycielem egzekwującym, możesz zaliczyć swoją wierzytelność na cenę nabycia (art. 876 KPC).

Czy możliwa jest sprzedaż z wolnej ręki?

Tak, ale tylko za zgodą dłużnika, który określa minimalną cenę zbycia. Komornik zawiadamia wierzycieli, a każdy z nich może się sprzeciwić w terminie tygodnia (art. 864¹ KPC). Bywa szybsza niż licytacja i daje cenę bliższą rynkowej.

Samochód w leasingu, na kredyt albo przewłaszczony – co wtedy?

Częsta pułapka: dłużnik jeździ drogim autem, ale nie jest jego właścicielem.

• Leasing. Właścicielem jest leasingodawca. Komornik nie zajmuje rzeczy, jeśli z okoliczności wynika, że nie należą do dłużnika (art. 845 § 2 KPC), a gdy już zajął – umarza egzekucję po przedstawieniu niebudzącego wątpliwości dowodu na piśmie, że rzecz należy do kogoś innego (art. 845 § 2² KPC).
• Przewłaszczenie na zabezpieczenie. Dłużnik przenosi własność auta na bank lub firmę pożyczkową na czas spłaty kredytu, choć nadal nim jeździ i często figuruje w dowodzie rejestracyjnym. Gdy właściciel wykaże przewłaszczenie (umową na piśmie), skutek dla wierzyciela jest podobny jak przy leasingu – rzecz zostanie zwolniona spod egzekucji.
• Kredyt z zastawem rejestrowym. Samochód należy do dłużnika i może zostać zajęty, ale z ceny – po kosztach egzekucyjnych i m.in. alimentach – zaspokaja się należność zabezpieczoną zastawem (art. 1025 § 1 pkt 5 KPC), a dopiero potem wierzycieli prowadzących egzekucję (pkt 9). Sprzedaż może nastąpić najwcześniej tydzień po zawiadomieniu zastawnika (art. 805¹ § 4 KPC). Przy wysokim zadłużeniu kredytowym może nie zostać nic.

Właściciel zajętego auta (np. leasingodawca) może złożyć skargę na czynność komornika w terminie tygodnia (art. 767 § 4 KPC) albo wnieść powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (tzw. powództwo ekscydencyjne) w terminie miesiąca od dowiedzenia się o naruszeniu prawa (art. 841 § 3 KPC); jeśli najpierw złożył skargę na zajęcie, miesiąc biegnie od doręczenia postanowienia oddalającego skargę (art. 845 § 2³ KPC). Wierzyciel jest wtedy pozwanym i ryzykuje koszty, więc przy rzetelnych dokumentach właściciela lepiej szukać innego majątku. Gdy natomiast podejrzewasz, że dłużnik „przepisał” samochód na rodzinę, by uniknąć egzekucji, sprawa wymaga indywidualnej oceny. Przy realnej sprzedaży lub darowiźnie z pokrzywdzeniem wierzycieli w grę wchodzi skarga pauliańska (art. 527 KC) – wobec osoby bliskiej dłużnika domniemywa się, że wiedziała o jego zamiarze (art. 527 § 3 KC). Umowa zawarta tylko dla pozoru jest nieważna (art. 83 KC).

Przy dłużniku w związku małżeńskim samochód z majątku wspólnego można zająć na podstawie tytułu przeciwko jednemu małżonkowi, ale dalsze czynności wymagają tytułu przeciwko obojgu (art. 845 § 2⁴ KPC). Więcej w tekście o długu małżonka i majątku wspólnym.

Czy egzekucja z samochodu się opłaca?

Egzekucja z ruchomości jest wolniejsza i mniej przewidywalna niż zajęcie rachunku bankowego, a rzecz często idzie poniżej wartości rynkowej. Opłaca się zwłaszcza, gdy:

• dłużnik nie ma pieniędzy na koncie ani stałej pensji, ale ma auto bez leasingu i bez wysokiego zastawu,
• samochód jest wart wyraźnie więcej niż dług z kosztami,
• samo zajęcie może skłonić dłużnika do spłaty albo ugody.

Koszty egzekucji co do zasady obciążają dłużnika, ale wierzyciel może być wezwany do zaliczek na wydatki, np. na biegłego czy przechowanie pojazdu – szczegóły w tekście o opłatach komorniczych. Dług w egzekucji rośnie o odsetki z tytułu wykonawczego; ich aktualną wysokość policzysz w kalkulatorze odsetek ustawowych. Jeśli komornik nie znajdzie nic do zajęcia, sprawdź, co dalej przy bezskutecznej egzekucji.

Jak dojść do egzekucji, jeśli dłużnik jeszcze nie ma wyroku?

Kolejność: wezwanie, pozew, tytuł wykonawczy, komornik. Wezwanie możesz napisać sam – wystarczy kwota, termin i zapowiedź pozwu – albo zamówić wezwanie do zapłaty przygotowane przez prawnika za 99 zł (podpisujesz je i wysyłasz sam). Gdy dłużnik dalej milczy, potrzebny jest pozew. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł – online, bez wizyt w kancelarii; sprawę opisujesz w kreatorze pozwu. Przebieg całego procesu opisuje poradnik pozew o zapłatę faktury w 5 krokach na blogu Pozywacz.pl.

Podsumowanie

Komornik zajmuje samochód przez wpis do protokołu, szacuje go (powyżej 25 000 zł przez biegłego) i zwykle zostawia pod dozorem dłużnika, a potem sprzedaje na licytacji – tradycyjnej albo elektronicznej na wniosek wierzyciela. Samochód nie korzysta z ochrony narzędzi pracy (art. 829 pkt 4 KPC), ale auto w leasingu lub przewłaszczone na bank co do zasady nie należy do dłużnika, a przy zastawie rejestrowym pierwszeństwo ma bank. Ustal więc status pojazdu przed wnioskiem.