Spółka cywilna, jawna, komandytowa – kto odpowiada za długi?

Kto odpowiada za długi spółki? To zależy od jej formy. W spółce cywilnej odpowiadają wspólnicy – solidarnie i całym majątkiem (art. 864 KC), i to ich, a nie spółkę, pozywasz. W spółce jawnej dłużnikiem jest przede wszystkim spółka, ale każdy wspólnik odpowiada też osobiście, bez ograniczenia, tyle że subsydiarnie – komornik sięgnie po jego majątek po bezskutecznej egzekucji ze spółki (art. 22 § 2 i art. 31 KSH). W spółce komandytowej komplementariusz odpowiada jak wspólnik jawny, a komandytariusz tylko do wysokości sumy komandytowej.

Od formy zależy, kogo wpisać do pozwu i z czyjego majątku ściągniesz dług. Ogólne zasady oznaczania pozwanych opisujemy w przewodniku kogo pozwać o zapłatę.

Odpowiedzialność wspólników za długi – tabela

Forma	Kogo pozywasz	Kto odpowiada i jak	Egzekucja z majątku wspólnika	Podstawa
Spółka cywilna (s.c.)	Wspólników (najlepiej wszystkich)	Wspólnicy solidarnie, bez ograniczeń	Od razu, z wyrokiem przeciwko wspólnikowi	art. 864 KC, art. 778 KPC
Spółka jawna (sp.j.)	Spółkę, opcjonalnie też wspólników	Spółka; każdy wspólnik bez ograniczenia, subsydiarnie	Po bezskutecznej egzekucji ze spółki	art. 22 § 2, art. 31 KSH, art. 778¹ KPC
Spółka partnerska (sp.p.)	Spółkę, opcjonalnie partnerów	Jak w jawnej, ale partner nie odpowiada za błędy zawodowe innych partnerów	Po bezskutecznej egzekucji ze spółki	art. 95 KSH
Spółka komandytowa (sp.k.)	Spółkę, opcjonalnie komplementariusza i komandytariusza	Komplementariusz bez ograniczenia; komandytariusz do sumy komandytowej	Po bezskutecznej egzekucji ze spółki	art. 102, 111–112 KSH
Spółka z o.o.	Spółkę	Wspólnicy nie odpowiadają; zarząd po bezskutecznej egzekucji	Osobny proces przeciwko zarządowi	art. 151 § 4, art. 299 KSH

Spółka cywilna – wspólnicy odpowiadają solidarnie

Spółka cywilna to umowa wspólników (art. 860 § 1 KC), a nie odrębny podmiot – nie ma zdolności sądowej. Dlatego pozew przeciwko spółce cywilnej to w praktyce pozew przeciwko wspólnikom – każdemu jako osobie fizycznej, z imieniem, nazwiskiem i adresem do doręczeń z CEIDG, np.:

1. Jan Kowalski, 2. Anna Nowak – wspólnicy spółki cywilnej „Budex s.c.”, NIP spółki …

Za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie (art. 864 KC). Możesz żądać całej kwoty od jednego, kilku lub wszystkich. Mechanikę takiego pozwu i sformułowanie żądania („solidarnie”) opisujemy w tekście o pozwie przeciwko kilku dłużnikom solidarnie.

Dlaczego pozywać wszystkich, skoro wystarczy jeden? Z dwóch powodów:

• Majątek spółki. Rachunek bankowy spółki, sprzęt czy towar to wspólny majątek wspólników. Do egzekucji z niego potrzebny jest tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom (art. 778 KPC). Z wyrokiem przeciwko jednemu wspólnikowi komornik zajmie tylko jego majątek osobisty – wspólnego majątku wspólników, np. rachunku spółki, nie ruszy.
• Przedawnienie. Przerwanie biegu przedawnienia wobec jednego dłużnika solidarnego nie działa wobec pozostałych (art. 372 KC). Pozew tylko przeciwko jednemu wspólnikowi może więc sprawić, że wobec reszty roszczenie się przedawni.

W spółce cywilnej nie ma subsydiarności – z wyrokiem przeciwko wspólnikowi komornik od razu zajmie jego prywatny majątek.

Zmiany składu. Wspólnik, który wystąpił ze spółki, co do zasady nadal odpowiada za długi powstałe, gdy był wspólnikiem. Kodeks cywilny nie ma natomiast odpowiednika art. 32 KSH, dlatego odpowiedzialność nowego wspólnika s.c. za wcześniejsze długi bywa sporna. Pozwij przede wszystkim osoby, które były wspólnikami w chwili powstania długu, a gdy zależy Ci na majątku spółki – także obecny skład.

Spółka jawna – subsydiarna odpowiedzialność wspólników (art. 31 KSH)

Spółka jawna może „pozywać i być pozywana” we własnym imieniu (art. 8 § 1 KSH), więc pozwanym jest spółka, oznaczona firmą i numerem KRS.

Wspólnicy też odpowiadają. Zgodnie z art. 22 § 2 KSH każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami i ze spółką, „z uwzględnieniem art. 31”. A art. 31 § 1 KSH wprowadza subsydiarność: wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Subsydiarność dotyczy wyłącznie egzekucji, a nie procesu. Art. 31 § 2 KSH wprost pozwala wnieść powództwo przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja ze spółki okaże się bezskuteczna. Masz więc dwie drogi.

Droga 1: jeden pozew przeciwko spółce i wspólnikom

Pozywasz spółkę i wspólników łącznie, z żądaniem zasądzenia kwoty solidarnie. Wyrok obejmuje wszystkich, a z majątku wspólnika komornik egzekwuje dopiero po bezskutecznej egzekucji ze spółki. To dobry wybór, gdy spółka wygląda na „pustą”, wspólnik może wkrótce odejść albo zbliża się koniec terminu przedawnienia.

Wspólnik może podnosić zarzuty przysługujące spółce (art. 35 § 1 KSH), np. wadliwość pracy.

Droga 2: wyrok przeciwko spółce, potem klauzula przeciwko wspólnikowi

Pozywasz tylko spółkę. Gdy egzekucja przeciwko niej okaże się bezskuteczna (albo jest oczywiste, że będzie bezskuteczna), sąd nadaje tytułowi wydanemu przeciwko spółce klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi odpowiadającemu bez ograniczenia (art. 778¹ KPC). Bezskuteczność wykażesz zwykle postanowieniem komornika o umorzeniu egzekucji – co zrobić z takim postanowieniem, opisujemy w tekście egzekucja bezskuteczna – co dalej.

Pułapka: klauzuli nie dostaniesz przeciwko osobie, która w chwili wszczęcia sprawy przeciwko spółce nie była już wspólnikiem (art. 778¹ zd. 2 KPC). Takiego byłego wspólnika trzeba pozwać w osobnym procesie.

Kto jeszcze odpowiada w spółce jawnej?

• Nowy wspólnik odpowiada także za zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem (art. 32 KSH).
• Długi sprzed wpisu do KRS – subsydiarność nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem spółki do rejestru (art. 31 § 3 KSH). Tak jest np. przy długach spółki cywilnej przekształconej w jawną (art. 26 § 4 KSH). Umowa spółki nie może tych zasad ograniczyć wobec wierzycieli (art. 34 KSH).

Spółka komandytowa – komplementariusz i komandytariusz

W spółce komandytowej co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego jest ograniczona (komandytariusz) – art. 102 KSH. Do spraw nieuregulowanych stosuje się przepisy o spółce jawnej (art. 103 § 1 KSH), także art. 31 o subsydiarności.

• Komplementariusz odpowiada jak wspólnik spółki jawnej: bez ograniczenia, subsydiarnie. Można go pozwać razem ze spółką albo uzyskać przeciwko niemu klauzulę z art. 778¹ KPC.
• Komandytariusz odpowiada tylko do wysokości sumy komandytowej wpisanej w KRS (art. 111 KSH) i jest wolny od odpowiedzialności w granicach wartości wkładu, który wniósł (art. 112 § 1 KSH). Jeśli suma komandytowa wynosi 50 000 zł, a wkład wniesiony to 50 000 zł – komandytariusz co do zasady nie odpowiada wcale. Odpowiedzialność wraca, gdy spółka zwróci mu wkład (art. 112 § 2 KSH).
• Komandytariusz z nazwiskiem w firmie spółki odpowiada wobec osób trzecich tak jak komplementariusz (art. 104 § 4 KSH).

Klauzula z art. 778¹ KPC dotyczy tylko wspólnika odpowiadającego bez ograniczenia, więc komandytariusza trzeba pozwać – najlepiej razem ze spółką, do kwoty, za którą odpowiada (suma komandytowa i wkład są w KRS).

Przedawnienie roszczeń wobec wspólników

Roszczenie wobec wspólnika przedawnia się w terminie właściwym dla długu spółki – co do zasady 3 lata dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą, ale przy sprzedaży towarów przez przedsiębiorcę czy umowie o dzieło 2 lata (pełne zestawienie w tabeli terminów przedawnienia). Datę dla konkretnej faktury szybko wskaże bezpłatny kalkulator przedawnienia.

Najważniejsze praktyczne zasady:

• Spółka cywilna: pozew przeciwko jednemu wspólnikowi nie przerywa przedawnienia wobec pozostałych (art. 372 KC). Pozywaj wszystkich naraz.
• Spółka jawna i komandytowa: wspólnik może podnieść zarzut przedawnienia przysługujący spółce (art. 35 § 1 KSH). W orzecznictwie przeważa pogląd, że przerwanie przedawnienia wobec spółki (np. pozwem przeciwko samej spółce) nie działa automatycznie wobec wspólnika, a kwestia bywa sporna, dlatego gdy termin się zbliża, bezpieczniej pozwać spółkę i wspólników razem (art. 31 § 2 KSH).

Więcej o tym, jakie czynności przerywają bieg terminu, przeczytasz w tekście o przerwaniu biegu przedawnienia.

Jak pozwać spółkę i wspólników – krok po kroku

1. Sprawdź formę dłużnika w CEIDG (wspólnicy s.c.) i KRS (spółki handlowe, wspólnicy, suma komandytowa).
2. Wyślij wezwanie do zapłaty do spółki, a przy s.c. do każdego wspólnika. Profesjonalne wezwanie do zapłaty za 99 zł przygotuje prawnik, a Ty je podpisujesz i wysyłasz.
3. Wybierz pozwanych: przy s.c. wszystkich wspólników, przy spółce jawnej – spółkę i ewentualnie wspólników.
4. Sformułuj żądanie: zasądzenie kwoty od pozwanych solidarnie, a wobec komandytariusza – do wysokości jego odpowiedzialności.
5. Prowadź egzekucję we właściwej kolejności: przy spółce jawnej najpierw majątek spółki, a po bezskutecznej egzekucji – majątek wspólników.

Jeśli nie chcesz sam układać takiego pozwu, Pozywacz.pl przygotuje go za Ciebie: prawnik napisze pozew przeciwko spółce i wspólnikom w ciągu 7 dni za stałe 299 zł, z prawidłowym oznaczeniem pozwanych. Wystarczy opisać sprawę w kreatorze pozwu.

Porównanie z kosztami kancelarii i opłatami sądowymi znajdziesz w tekście ile kosztuje pozew o zapłatę.

Podsumowanie

• Spółka cywilna – pozywasz wspólników, najlepiej wszystkich; odpowiadają solidarnie i bez ograniczeń (art. 864 KC), a egzekucja z majątku spółki wymaga tytułu przeciwko każdemu z nich (art. 778 KPC).
• Spółka jawna – pozywasz spółkę; wspólnicy odpowiadają całym majątkiem, ale subsydiarnie (art. 22 § 2 i art. 31 KSH). Możesz ich pozwać od razu albo uzyskać klauzulę po bezskutecznej egzekucji (art. 778¹ KPC).
• Spółka komandytowa – komplementariusz jak wspólnik jawny, komandytariusz do sumy komandytowej, pomniejszonej o wniesiony wkład (art. 111–112 KSH).
• Przedawnienie – najbezpieczniej przerwać je pozwem przeciwko wszystkim odpowiedzialnym naraz.