Termin płatności 90 lub 120 dni w umowie – czy to legalne?

Termin płatności 90 dni jest legalny tylko w części relacji B2B. Gdy płaci duży przedsiębiorca, a fakturę wystawia mikro-, mała lub średnia firma, umowny termin nie może przekroczyć 60 dni od doręczenia faktury – 90 czy 120 dni w takiej umowie jest nieważne i zastępuje je 60 dni. W pozostałych transakcjach między firmami dłuższy termin jest dozwolony, ale tylko wtedy, gdy strony wyraźnie go uzgodniły i nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela. Tak wynika z art. 7 ust. 2 i 2a oraz art. 13 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

To częsty problem małych dostawców sieci handlowych, producentów współpracujących z dystrybutorami i podwykonawców dużych grup. Pełne omówienie limitów (także dla podmiotów publicznych i sankcji UOKiK) znajdziesz w przewodniku maksymalny termin płatności B2B. Tu skupiamy się na jednym pytaniu: co z 90 lub 120 dniami w Twojej umowie.

Czy 90 dni jest legalne? Szybka ocena w tabeli

Kto płaci (dłużnik)	Kto wystawia fakturę (wierzyciel)	Termin 90 lub 120 dni	Co obowiązuje zamiast
Duży przedsiębiorca	Mikro-, mały lub średni przedsiębiorca	Niedozwolony (art. 7 ust. 2a)	60 dni od doręczenia faktury (art. 13 ust. 2 pkt 2)
Mikro-, mały lub średni przedsiębiorca	Dowolny przedsiębiorca	Dozwolony, jeśli wyraźnie uzgodniony i nie rażąco nieuczciwy (art. 7 ust. 2)	60 dni, gdy warunki nie są spełnione (art. 13 ust. 2 pkt 1)
Duży przedsiębiorca	Duży przedsiębiorca	Jak wyżej (art. 7 ust. 2)	60 dni, gdy warunki nie są spełnione
Podmiot publiczny (poza podmiotami leczniczymi)	Dowolny	Niedozwolony – maks. 30 dni (art. 8 ust. 2)	30 dni (art. 13 ust. 2 pkt 3)
Publiczny podmiot leczniczy (np. szpital)	Dowolny	Niedozwolony – maks. 60 dni (art. 8 ust. 2)	60 dni (art. 13 ust. 2 pkt 4)

Wszystkie terminy liczy się od doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, a nie od daty wystawienia. Strony nie mogą umownie ustalić, kiedy faktura „uważa się za doręczoną” (art. 8a). Ustawa dotyczy transakcji handlowych, czyli odpłatnej dostawy towarów lub usług między przedsiębiorcami (i innymi podmiotami z art. 2) w związku z ich działalnością – nie dotyczy umów z konsumentami.

Kiedy 90 dni jest niedozwolone z mocy prawa

Kluczowe pytanie brzmi: czy płacący jest dużym przedsiębiorcą, a Ty nie? Jeśli tak, art. 7 ust. 2a nie zostawia furtki – żadne „wyraźne uzgodnienie” ani podpis pod ogólnymi warunkami zakupów nie uratuje terminu 90 dni.

Duży przedsiębiorca to firma, która nie mieści się w definicji mikro-, małego ani średniego przedsiębiorcy z załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. W uproszczeniu: co najmniej 250 pracowników albo obrót powyżej 50 mln euro i suma bilansowa powyżej 43 mln euro, z uwzględnieniem powiązań w grupie. Ogólnopolska sieć handlowa czy spółka z międzynarodowego koncernu zwykle jest dużym przedsiębiorcą.

Nie musisz zgadywać. Duży przedsiębiorca ma obowiązek złożyć Ci oświadczenie o swoim statusie najpóźniej przy pierwszej transakcji (art. 4c). Jeśli go nie dostałeś, a kontrahent wygląda na dużą firmę, poproś o nie przed podpisaniem umowy.

Kiedy 90 dni może być legalne

Gdy płaci firma z sektora MŚP albo obie strony są dużymi przedsiębiorcami, termin dłuższy niż 60 dni jest dopuszczalny po spełnieniu dwóch warunków (art. 7 ust. 2):

1. Wyraźne uzgodnienie. Dłuższy termin musi zostać wprost ustalony w umowie. Zapis ukryty w ogólnych warunkach zakupów czy domyślne ustawienie systemu zakupowego łatwiej podważyć niż termin indywidualnie wynegocjowany i wpisany do umowy.
2. Brak rażącej nieuczciwości. Ocenia się wszystkie okoliczności, w szczególności rażące odstępstwa od dobrych praktyk handlowych, właściwość towaru lub usługi (np. czas, którego dłużnik zwykle potrzebuje na odsprzedaż towaru) oraz to, czy płatności w częściach odpowiadają częściom dostaw (art. 11a ust. 1).

Ważne: ciężar dowodu spoczywa na dłużniku – to on musi wykazać, że termin dłuższy niż 60 dni nie jest rażąco nieuczciwy (art. 11a ust. 2). Wierzyciel może żądać ustalenia, że termin był rażąco nieuczciwy, przez 3 lata od dnia, w którym nastąpiła albo powinna była nastąpić zapłata (art. 11a ust. 3).

Za dłuższym terminem może przemawiać np. towar, którego zbycie przez dłużnika zwykle trwa kilka miesięcy (to wprost jedno z kryteriów art. 11a ust. 1 pkt 2), a w praktyce także to, że dostawca dostał coś w zamian (np. wyższą cenę czy gwarancję wolumenu). Przeciw – narzucenie terminu przez silniejszą stronę bez negocjacji, gdy dostawca nie miał realnego wyboru. Żadna z tych okoliczności niczego nie przesądza: ustawa nie podaje „bezpiecznej” liczby dni, a ocena zawsze zależy od wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

Termin 120 dni – prawo do zerwania umowy

Terminy powyżej 120 dni ustawa traktuje szczególnie surowo. Jeżeli termin zapłaty przekracza 120 dni od doręczenia faktury i został ustalony z naruszeniem art. 7 ust. 2, wierzyciel może odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć (art. 7 ust. 3a). Po wypowiedzeniu należności za już dostarczone towary i wykonane usługi stają się wymagalne w ciągu 7 dni, a po tym czasie biegną odsetki (art. 7 ust. 3b).

Przepis odwołuje się wyłącznie do art. 7 ust. 2, a ten z kolei wprost wyłącza relację z ust. 2a. Dlatego w relacji „duży dłużnik – wierzyciel MŚP” stosowanie art. 7 ust. 3a budzi wątpliwości – według brzmienia przepisu go nie obejmuje. Bez względu na to w tej relacji i tak obowiązuje termin 60 dni, a po nim odsetki handlowe.

Co zyskujesz, gdy termin 90 dni jest nieważny

Nieważność długiego terminu nie unieważnia całej umowy. Zamiast niedozwolonego postanowienia stosuje się termin ustawowy (art. 13 ust. 2), a wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie, po upływie 60 dni od doręczenia faktury przysługują odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych (art. 7 ust. 3). Ich stopa to co do zasady stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych. Do tego dochodzi rekompensata za koszty odzyskiwania należności – 40, 70 lub 100 euro od transakcji, zależnie od kwoty (art. 10), opisana szerzej w tekście o rekompensacie 40 euro.

Przykład. Mała firma dostarcza towar do sieci będącej dużym przedsiębiorcą. Umowa przewiduje 90 dni. Faktura dociera do sieci 1 czerwca. Sześćdziesiąty dzień przypada 31 lipca, więc od 1 sierpnia dostawca może naliczać odsetki handlowe – choć według umowy sieć „miała czas” do 30 sierpnia. Kwotę łatwo policzysz w kalkulatorze odsetek ustawowych, a różnice między odsetkami ustawowymi a handlowymi wyjaśnia poradnik o tym, jak naliczyć odsetki od faktury na blogu Pozywacz.pl.

Klauzule, które mają to obejść – np. „wierzyciel zrzeka się odsetek” albo „odsetki należą się dopiero po 90 dniach” – są nieważne (art. 13 ust. 1), a zrzeczenie się prawa do zakwestionowania rażąco nieuczciwego terminu również jest nieważne (art. 11a ust. 4). Gdy umowa zawiera zakaz przelewu wierzytelności, a duży dłużnik nie płaci w terminie, zakaz ten staje się bezskuteczny (art. 9a ust. 1) – możesz wtedy sprzedać fakturę, o czym piszemy w tekście o cesji wierzytelności.

Jak negocjować termin płatności przed podpisaniem umowy

Najtaniej jest nie dopuścić do problemu. Zanim podpiszesz umowę z długim terminem:

1. Ustal status kontrahenta. Poproś o oświadczenie z art. 4c. Jeśli to duża firma, a Ty jesteś MŚP, możesz spokojnie wskazać, że ustawa nie pozwala na więcej niż 60 dni.
2. Zaproponuj alternatywę. Krótszy termin w zamian za rabat za wcześniejszą zapłatę, płatność w częściach powiązanych z dostawami albo zaliczkę.
3. Zadbaj o dowód doręczenia faktury. Skoro termin liczy się od doręczenia, uzgodnij adres e-mail do faktur i zachowuj potwierdzenia.
4. Zapisz w umowie, dlaczego termin jest dłuższy – jeśli zgadzasz się na 90 dni z kontrahentem z sektora MŚP, niech umowa pokazuje, co dostajesz w zamian. Ogranicza to ryzyko późniejszego sporu o to, czy termin był rażąco nieuczciwy.
5. Nie podpisuj zrzeczeń. I tak są nieważne, ale ich obecność sygnalizuje, jak kontrahent traktuje dostawców.

Kontrahent nie płaci po 60 dniach – co dalej

Jeśli termin 90 lub 120 dni okazał się nieważny, a 60 dni już minęło, masz przeterminowaną należność. Zwykła kolejność to przypomnienie, potem formalne wezwanie z wyliczeniem odsetek i rekompensaty, a na końcu pozew. Cały proces krok po kroku opisuje poradnik jak odzyskać dług od firmy – wszystkie te pisma możesz przygotować samodzielnie.

Jeśli wolisz nie tracić na to czasu, pisma przygotuje za Ciebie prawnik z Pozywacz.pl. Najpierw wezwanie do zapłaty za 99 zł – podpisujesz je i wysyłasz sam. Gdy to nie pomoże, sprawę opisujesz w kreatorze pozwu online. Na Pozywacz.pl prawnik przygotuje pozew o zapłatę w ciągu 7 dni za stałe 299 zł, bez wizyty w kancelarii.

Podsumowanie

• Termin płatności 90 lub 120 dni jest niedozwolony, gdy płaci duży przedsiębiorca, a wierzycielem jest MŚP – obowiązuje wtedy 60 dni od doręczenia faktury.
• W innych relacjach B2B dłuższy termin jest legalny tylko przy wyraźnym uzgodnieniu i braku rażącej nieuczciwości, a dowód spoczywa na dłużniku.
• Podmiot publiczny może mieć najwyżej 30 dni, publiczny podmiot leczniczy – 60 dni.
• Przy niedozwolonym terminie odsetki handlowe biegną od 61. dnia po doręczeniu faktury, a przy terminie powyżej 120 dni ustalonym z naruszeniem art. 7 ust. 2 można zerwać umowę.
• Zrzeczenia się odsetek i prawa do kwestionowania terminu są nieważne – negocjuj termin przed podpisem, a nie po.